Tην θεσμοθέτηση δύο νέων ελαστικών μορφών εργασίας περιλαμβάνει το εργασιακό νομοσχέδιο, το οποίο αναμένεται να δημοσιοποιηθεί προς διαβούλευση εντός των επομένων ημερών.

Πρόκειται για τις συμβάσεις μηδενικών ωρών απασχόλησης (zero hours contract) και τις συμβάσεις κατά παραγγελία (on demand), στο πλαίσιο των οποίων ο εργοδότης καλεί τον απασχολούμενο να εργαστεί, μόνο όταν τον χρειάζεται και με βάση τον προκαθορισμένου χρόνο απασχόλησης, τον αμείβει.

Τα συνδικάτα αντιδρούν, επισημαίνοντας ότι τα ακριβή δικαιώματα των εργαζομένων, το ύψος της αμοιβής τους ώστε να μην υπολείπεται του θεσμοθετημένου κατώτατου μισθού, αλλά και οι συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας, αποτελούν θολό τοπίο.

Ως προς την μεγάλη εικόνα, οι συνδικαλιστές επισημαίνουν ότι η ευελιξία στην απασχόληση, οδηγεί στις περισσότερες περιπτώσεις σε μειωμένες αποδοχές και ένσημα και μάλιστα σε μια περίοδο κατά την οποία ούτε η πλήρης απασχόληση δεν στέκεται ικανή να καλύψει την εισοδηματική απώλεια που υφίστανται οι εργαζόμενοι εξαιτίας της αύξησης των τιμών.

Ηδη, έξι στις δέκα νέες συμβάσεις εργασίας αφορούν σε ευέλικτη απασχόληση (σύστημα ΕΡΓΑΝΗ), ενώ σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου Εργασίας 349 ευρώ καθαρά (439,06 ευρώ μεικτά) ήταν ο μέσος μισθός μερικής απασχόλησης για 668.440 εργαζομένους (έναν στους τρεις, στο σύνολο των απασχολουμένων) και 908 ευρώ καθαρά (1.018 ευρώ μεικτά) ήταν ο μέσος μισθός για το σύνολο των ασφαλισμένων, αν συνυπολογίσουμε και τους πλήρως απασχολούμενους

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νομοσχεδίου, ως προς τις δύο νέες μορφές συμβάσεων:

– Η εργασία πρέπει να παρέχεται εντός προκαθορισμένων ωρών και ημερών αναφοράς, οι οποίες πρέπει να γνωστοποιούνται υποχρεωτικά στον εργαζόμενο.

– Ο εργαζόμενος πρέπει να έχει ειδοποιηθεί εγγράφως από τον εργοδότη του (γραπτό μήνυμα μέσω κινητού τηλεφώνου – sms , μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου) για την ανάληψη εργασίας, σε εύλογο χρόνο που δεν μπορεί να είναι μικρότερος των 24 ωρών, πριν από την πραγματοποίησή της. Θα προβλέπονται και περιπτώσεις που δικαιολογούν αντικειμενικά μικρότερο χρόνο προειδοποίησης, όμως κι αυτός πρέπει να γνωστοποιείται προκαταβολικά στον εργαζόμενο.

– Εάν κάτι από τα παραπάνω δεν ισχύουν, τότε ο εργαζόμενος θα έχει το δικαίωμα να αρνηθεί την ανάληψη της εργασίας. Σε μια τέτοια περίπτωση δεν θα έχει την παραμικρή δυσμενή διάκριση σε βάρος του από τον εργοδότη. Εάν η ανάληψη εργασίας ακυρωθεί από τον εργοδότη μέσα στις τελευταίες 24 ώρες, πριν από την πραγματοποίησή της, τότε ο εργαζόμενος δικαιούται αποζημίωση που αντιστοιχεί στο ημερομίσθιο της εργασίας που ακυρώθηκε.

– Θα υπάρξουν περιορισμοί, ώστε να αποφευχθούν ενδεχόμενες κατά χρηστικές πρακτικές εκ μέρους της εργοδοτικής πλευράς.

Ακραία εργασιακή ευελιξία (;)

Ωστόσο, έμπειροι συνδικαλιστές επισημαίνουν ότι οι νέες μορφές ευέλικτης εργασίας σε συνδυασμό με τις υφιστάμενες, είναι περισσότερες από όσες θα μπορούσε να διαχειριστεί η ελληνική αγορά εργασίας, εκφράζοντας την ανησυχία τους σχετικά με το τι μπορεί να ακολουθήσει….

Σύμφωνα με την καταγραφή του ΣΕΒ στις νέες μορφές απασχόλησης περιλαμβάνονται οι συμβάσεις εργασίας με πληθοπορισμό (crowdwork), οι συμβάσεις απασχόλησης «μηδενικών ωρών» (zero hours contracts), οι συμβάσεις σύντομης διάρκειας (short term contracts), προσωρινής εργασίας ή εργασίας κατά παραγγελία (on demand work), οι «μικροσυμβάσεις» (mini jobs), η εργασία ανά χαρτοφυλάκια (portfolio work), η εργασία βάσει δελτίου/κουπονιών (voucher-based work), διάφορες μορφές τηλεργασίας και κινητής εργασίας με χρήση εφαρμογών και νέων τεχνολογιών, οι συμβάσεις αστικού δικαίου (σύμβαση έργου, σύμβαση ανεξαρτήτων υπηρεσιών) και οι συμβάσεις επιμερισμού θέσεων εργασίας (job sharing).

Ηδη, στην χώρα μας γίνεται χρήση (και συνηθέστερα, κατάχρηση) των ευέλικτων μορφών εργασίας, οι οποίες είναι οι εξής:

1. Μερική απασχόληση:
Η απασχόληση ενός ατόμου με σχέση μισθωτής εξαρτημένης εργασίας, με ωράριο μειωμένο σε σχέση με το ωράριο που ισχύει για τους πλήρως απασχολούμενους, οι οποίοι εργάζονται επίσης ως μισθωτοί στο ίδιο ή παρεμφερές αντικείμενο ή επάγγελμα. Ως βάση σύγκρισης μπορεί να τεθεί ο χρόνος απασχόλησης σε ημερήσια, εβδομαδιαία, μηνιαία ή και ετήσια βάση, αλλά συνηθέστερα ο χρονικός υπολογισμός για τον προσδιορισμό μιας σχέσης εργασίας ως μερικής απασχόλησης γίνεται σε ημερήσια ή εβδομαδιαία βάση.

2.Προσωρινή απασχόληση:
Πρόκειται για συμβάσεις ορισμένου χρόνου οι οποίες προβλέπουν λήξη της σχέσης εργασίας μετά από ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Η προσωρινή απασχόληση με συμβάσεις εργασίας ορισμένου χρόνου παίρνει συχνά τη μορφή εποχιακής ή περιοδικής απασχόλησης που σε τουριστικές χώρες όπως η Ελλάδα, αποτελεί κυρίαρχη μορφή εργοδότησης τους καλοκαιρινούς μήνες.

3.Σύμβαση Ορισμένου Χρόνου:
Πρόκειται για απασχόληση σε προκαθορισμένη χρονική περίοδο. Όταν η ημερομηνία παρέλθει η συνεργασία λύεται χωρίς υποχρέωση του εργοδότη για καταβολή αποζημίωσης.Αν μετά τη λήξη της, συμφωνηθεί ρητά ή σιωπηρά η συνέχισή της, τότε μετατρέπεται σε σύμβαση αορίστου χρόνου. Σε περίπτωση κατά την οποία κάποιο από τα μέρη θελήσει να λύσει τη σύμβαση πριν από τη λήξη της, πρέπει να αποδείξει ότι έχει σοβαρό λόγο διαφορετικά οφείλει αποζημίωση στον αντισυμβαλλόμενο.

4. Εποχική απασχόληση:
Επιμέρους έκφραση της προσωρινής απασχόλησης, που εκδηλώνεται συνήθως με τον τύπο συμβάσεως ορισμένου χρόνου, θεωρείται και η εποχική απασχόληση. Η ιδιομορφία της έγκειται στο ότι η μορφή αυτή απασχόλησης συνδέεται με την εποχικότητα της δραστηριότητας των επιχειρήσεων σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους κατά τη διάρκεια του έτους.
Οι εποχιακά απασχολούμενοι εργάζονται για μικρότερα χρονικά διαστήματα σε ετήσια βάση. Δεν είναι μερικώς απασχολούμενοι με τη συνήθη έννοια του όρου, εκτός αν εργάζονται λιγότερες ώρες την ημέρα.
Στην εποχιακή απασχόληση υπάρχει δεδομένη εναλλαγή περιόδων εργασίας και μη εργασίας, αλλά αυτή δε γίνεται σε ημερήσια, εβδομαδιαία ή ετήσια βάση, ούτε στο πλαίσιο ενιαίας σύμβασης.

Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες ο νόμος προβλέπει σχετική προτεραιότητα του εποχικά εργαζόμενου για επαναπρόσληψη από την ίδια επιχείρηση, κατά την επόμενη περίοδο.

5. Δανεισμός εργαζομένων:
Συνήθως γίνεται μεταξύ εταιρειών που ανήκουν στον ίδιο όμιλο επιχειρήσεων. Στις περιπτώσεις αυτές ένας εργαζόμενος που έχει προσληφθεί για να παρέχει τις υπηρεσίες του σε συγκεκριμένο εργοδότη, υπάγεται για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στο δικαίωμα ενός τρίτου εργοδότη να καθορίσει τον τόπο, το χρόνο και τον τρόπο παροχής της εργασίας του.

6. Κατά επιχείρηση δανεισμός προσωπικού μέσω πρακτορείων απασχόλησης:
Πρακτορεία απασχόλησης προσλαμβάνουν για λογαριασμό τους προσωπικό και το παραχωρούν -έναντι αμοιβής- για ορισμένο χρονικό διάστημα σε άλλες επιχειρήσεις προκειμένου να καλύψουν προσωρινές ανάγκες τους.

7. Απασχόληση προσωπικού εργολαβικής επιχείρησης:
Επιχείρηση ή οργανισμός, αναθέτει -υπό μορφή εργολαβίας- μέρος της λειτουργίας του σε εργολαβική εταιρία, η οποία παρέχει τις σχετικές υπηρεσίες σε προσωρινή ή μόνιμη βάση, στις εγκαταστάσεις της αναθέτουσας το έργο, αλλά με δικό της προσωπικό.

8. Απασχόληση προσωπικού στο πλαίσιο λειτουργίας δικτύων επιχειρήσεων:
Το προσωπικό προσλαμβάνεται από τον κεντρικό οργανισμό ενός δικτύου επιχειρήσεων και παρέχει τις υπηρεσίες του και σε αυτόν και στις επιμέρους επιχειρήσεις – μέλη του δικτύου, ανάλογα με τις ανάγκες καθενός από αυτά. Η ευελιξία έγκειται στο ότι ο εργαζόμενος δεν απασχολείται σε μια και μόνη επιχείρηση, αλλά σε ένα ευρύτερο αριθμό επιχειρήσεων που συναπαρτίζουν το δίκτυο.

Διευθέτηση του χρόνου εργασίας

9. Εργασία σε βάρδιες:
Όταν οι ώρες λειτουργίας της επιχείρησης υπερβαίνουν το ωράριο των εργαζομένων οι οποίοι μπορεί να εργάζονται είτε σε συνεχόμενες βάρδιες (αφορά 24ώρη λειτουργία επιχειρήσεων), είτε σε ημι-συνεχόμενες (24ώρη λειτουργία, μόνο τις εργάσιμες ημέρες της εβδομάδας), είτε σε διακεκομμένες (αφορά τη λειτουργία επιχειρήσεων για λιγότερες από 24 ώρες ημερησίως και με μια τουλάχιστον ημέρα αργίας την εβδομάδα).

10. Ατομικοί λογαριασμοί χρόνου εργασίας:
Ο χρόνος εργασίας του κάθε εργαζόμενου τηρείται συνολικά σε ετήσια βάση και υπάρχει δυνατότητα κατανομής του, ανάλογα με τις ανάγκες της επιχείρησης ή / και τις επιθυμίες του εργαζόμενου, έτσι ώστε περίοδοι εντατικής απασχόλησης να εναλλάσσονται με περιόδους αδείας ή / και μειωμένου ωραρίου, για τις οποίες δεν προβλέπεται αυξομείωση των αποδοχών.

11. Διαμοιρασμός θέσης εργασίας:
Διάθεση μιας θέσης εργασίας πλήρους απασχόλησης σε δύο εργαζόμενους μερικής απασχόλησης.

12. Διαμοιρασμός χρόνου εργασίας:
Η διευθέτηση αυτή υιοθετείται συχνά στο πλαίσιο αναδιαρθρώσεων επιχειρήσεων και προκειμένου να αποφευχθούν απολύσεις. Στη μορφή αυτή ο συνολικός χρόνος εργασίας που είναι απαραίτητος για τη λειτουργία μιας επιχείρησης «μοιράζεται» – κατανέμεται στους εργαζόμενους που απασχολεί, στους οποίους μειώνονται αντίστοιχα οι αποδοχές, με παράλληλη όμως εγγύηση των θέσεων εργασίας τους.

13. Εργασία με το κομμάτι – φασόν – ή υπεργολαβία:
Στις περιπτώσεις αυτές, οι εργαζόμενοι απασχολούνται σε δικό τους χώρο, παράγοντας με μέσα του εργοδότη ή και δικά τους τα προϊόντα που διακινεί η εργοδότρια επιχείρηση.

14. Τηλεργασία:
Επιτρέπει στον εργαζόμενο, να απασχολείται, αποκλειστικά από το σπίτι του, ή από το φυσικό χώρο που επιλέγει ο ίδιος, χρησιμοποιώντας τις δυνατότητες που προσφέρουν οι σύγχρονες τεχνολογίες της πληροφορικής και των επικοινωνιών, μειώνοντας παράλληλα τα λειτουργικά έξοδα της επιχείρησης.

15. Διαθεσιμότητα Εργασίας:
Η εργασία παρέχεται αποκλειστικά ανάλογα με τις ανάγκες της επιχείρησης, με περιοδική διαθεσιμότητα και επαναπρόσληψη.

16. Κυκλική Εργασία:
Καλύπτει την απουσία ενός εργαζόμενου για συμμετοχή σε πρόγραμμα κατάρτισης, μέσω της απασχόλησης ενός ανέργου που εκπαιδεύεται για τις ανάγκες της προσωρινής θέσης εργασίας και στη συνέχεια αναλαμβάνει καθήκοντα αντικαταστάτη. Η χρονική περίοδος της πρόσληψης του ανέργου αντιστοιχεί στη διάρκεια της κατάρτισης του εργαζομένου.

Δημήτρης Κωστάκος