Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραβίασε τους κανόνες διαφάνειας απαγορεύοντας τη δημοσιοποίηση των γραπτών μηνυμάτων της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προς τον διευθύνοντα σύμβουλο της Pfizer Άλμπερτ Μπουρλά σχετικά με την προμήθεια εμβολίων για τον κορονοϊό, στο αποκορύφωμα της πανδημίας του Covid-19, έκρινε δικαστήριο της ΕΕ και αποφάσισε την ακύρωση της απαγόρευσης .

Το Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ στο Λουξεμβούργο αποφάσισε ότι η Κομισιόν «δεν έδωσε εύλογη εξήγηση για να δικαιολογήσει» την απόρριψη του αιτήματος δημοσιογράφου για πρόσβαση στα κείμενα αυτά.  Η υπόθεση είδε το φως της δημοσιότητας  μετά από  καταγγελία του 2023 που κατέθεσε η εφημερίδα The New York Times λόγω της άρνησης της Κομισιόν να δώσει στη δημοσιότητα τα SMS που ανταλλάχθηκαν μεταξύ της προέδρου της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του διευθύνοντος συμβούλου της Pfizer Άλμπερτ Μπούρλα το 2021, ενώ η πανδημία του κορονοϊού μαίνεται στην Ευρώπη.

Η διαμάχη  για τα μηνύματα – που συνδέονται με τις διαπραγματεύσεις για την οριστικοποίηση μιας συμφωνίας ύψους 35 δισεκατομμυρίων ευρώ για τα εμβόλια – προκάλεσε κατηγορίες για θεσμική αδιαφάνεια στα υψηλότερα επίπεδα του εκτελεστικού οργάνου της ΕΕ.  Σε ανακοίνωσή του, το Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ ανέφερε ότι η Επιτροπή «απέτυχε να εξηγήσει με εύλογο τρόπο γιατί θεώρησε ότι τα μηνύματα κειμένου που ανταλλάχθηκαν στο πλαίσιο της προμήθειας των εμβολίων Covid-19 δεν περιείχαν σημαντικές πληροφορίες ή πληροφορίες που αφορούν την παρακολούθηση των οποίων η διατήρηση πρέπει να διασφαλιστεί».

Με βάση το ευρωπαϊκό δίκαιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει το δικαίωμα να ασκήσει έφεση ενώ  το Δικαστήριο της ΕΕ αποφάνθηκε ότι ακυρώνεται η απόφαση της Επιτροπής που αρνήθηκε να παράσχει στην  δημοσιογράφο της εφημερίδας New York Times  Ματίνα Στέβη την πρόσβαση στα γραπτά μηνύματα . Η  δημοσιογράφος Ματίνα Στέβη της εφημερίδας «New York Times» είχε ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόσβαση σε όλα τα γραπτά μηνύματα που ανταλλάχθηκαν μεταξύ της Προέδρου Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του Άλμπερτ Μπουρλά, διευθύνοντος συμβούλου της Pfizer, μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2021 και 11ης Μαΐου 2022. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απέρριψε την αίτηση της εφημερίδας με την αιτιολογία ότι δεν είχε στην κατοχή της τα έγγραφα που ζητήθηκαν με αυτήν.

Το Γενικό Δικαστήριο υπενθυμίζει τα εξής: «Σκοπός του κανονισμού για την πρόσβαση στα έγγραφα είναι να προσδώσει όσο το δυνατόν πληρέστερη πρακτική ισχύ στο δικαίωμα πρόσβασης του κοινού στα έγγραφα που βρίσκονται στην κατοχή των θεσμικών οργάνων. Επομένως, κατά γενικό κανόνα, θα πρέπει να παρέχεται στο κοινό πρόσβαση σε όλα τα έγγραφα των θεσμικών οργάνων. Ωστόσο, όταν ένα θεσμικό όργανο δηλώνει, απαντώντας σε αίτηση πρόσβασης, ότι ένα έγγραφο δεν υπάρχει, τεκμαίρεται η μη ύπαρξη του εγγράφου, σύμφωνα με το τεκμήριο αλήθειας που ισχύει για τη δήλωση αυτή. Πάντως, το εν λόγω τεκμήριο μπορεί να ανατραπεί βάσει κρίσιμων και συγκλινόντων στοιχείων που προσκομίζει ο αιτών».

Στην προκειμένη περίπτωση, το Γενικό Δικαστήριο παρατηρεί ότι «οι απαντήσεις της Επιτροπής ως προς τα ζητηθέντα γραπτά μηνύματα καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας στηρίζονται είτε σε εικασίες είτε σε μεταβαλλόμενες ή ανακριβείς πληροφορίες».

Αντιθέτως, το Δικαστήριο κρίνει ότι η δημοσιογράφος Μ. Στεβή και η εφημερίδα The New York Times προσκόμισαν κρίσιμα και συγκλίνοντα στοιχεία τα οποία περιγράφουν την ύπαρξη επαφών, ιδίως υπό τη μορφή γραπτών μηνυμάτων, μεταξύ της Προέδρου της Επιτροπής και του διευθύνοντος συμβούλου της Pfizer στο πλαίσιο της εκ μέρους της Επιτροπής αγοράς εμβολίων από την εταιρία αυτή κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19. Επομένως κατόρθωσαν να ανατρέψουν το τεκμήριο περί μη ύπαρξης και μη κατοχής των ζητηθέντων εγγράφων.

Σε μια τέτοια περίπτωση όμως, η Επιτροπή δεν μπορεί να αρκεστεί στον ισχυρισμό ότι δεν έχει στην κατοχή της τα ζητηθέντα έγγραφα, αλλά πρέπει να παράσχει πειστικές εξηγήσεις βάσει των οποίων το κοινό και το Γενικό Δικαστήριο να έχουν τη δυνατότητα να κατανοήσουν γιατί δεν είναι δυνατή η ανεύρεση των εγγράφων αυτών. Η Επιτροπή δεν εξήγησε λεπτομερώς τι είδους αναζητήσεις πραγματοποίησε για να εντοπίσει τα εν λόγω έγγραφα ούτε σε ποιους χώρους διεξήγαγε τις αναζητήσεις αυτές. Ως εκ τούτου, δεν παρέσχε πειστική εξήγηση για να δικαιολογήσει τη μη κατοχή των ζητηθέντων εγγράφων. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν διευκρίνισε επαρκώς αν τα ζητηθέντα γραπτά μηνύματα είχαν διαγραφεί και, εφόσον είχαν διαγραφεί, αν η διαγραφή είχε γίνει οικειοθελώς ή αυτομάτως, ή αν το κινητό τηλέφωνο της Προέδρου είχε εν τω μεταξύ αντικατασταθεί.

Η απόφαση του δικαστηρίου απειλεί να πλήξει το κύρος της Κομισιόν και τη φήμη της φον ντερ Λάιεν,  ενώ αναμένεται να χρησιμοποιηθεί εναντίον της από πολιτικούς αντιπάλους και επικριτές.

Η καταδίκη προκύπτει επίσης λίγους μήνες αφότου η πρόεδρος της Κομισιόν δεσμεύτηκε δημοσίως να υπερασπιστεί τα πρότυπα διαφάνειας, αποτελεσματικότητας και εντιμότητας κατά τη δεύτερη θητεία της στη θέση. Η Φον ντερ Λάιεν, όχι μόνο υπέγραψε προσωπικά τη μεγαλύτερη σύμβαση εμβολίων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά και προεδρεύει του ίδιου του οργάνου που είναι επιφορτισμένο με την επιβολή της νομοθεσίας της Ε.Ε., η οποία περιλαμβάνει τις αρχές της διαφάνειας και της λογοδοσίας.

«Αυτή η δικαστική απόφαση θα μπορούσε να σηματοδοτήσει ένα σημείο καμπής για τη διαφάνεια στην Ε.Ε.», δήλωσε η Σάρι Χιντς, υπεύθυνη πολιτικής της Ε.Ε, για την πολιτική ακεραιότητα στη ΜΚΟ Διεθνής Διαφάνεια. «Οταν πρόκειται για καίριες αποφάσεις, ιδίως αυτές που επηρεάζουν τη δημόσια υγεία, η μυστικότητα πρέπει να αποφεύγεται», πρόσθεσε.

Η συμφωνία για τα εμβόλια, που οριστικοποιήθηκε τον Μάιο του 2021, αφορούσε τη δέσμευση της Ε.Ε. να αγοράσει έως και 1,8 δισεκατομμύρια δόσεις του εμβολίου Covid-19 των Pfizer-BioNTech, τη μεγαλύτερη από όλες τις συμφωνίες που υπέγραψαν οι Βρυξέλλες με αντίστοιχες εταιρείες. Προέβλεπε επίσης την προκαταβολική αγορά 900 εκατομμυρίων δόσεων, με δυνατότητα παραγγελίας 900 εκατομμυρίων ακόμη, για παράδοση το 2022 και το 2023.

Ο Ευρωπαίος Διαμεσολαβητής διαπίστωσε το 2022 ότι η παράλειψη της Κομισιόν να αναζητήσει τα εν λόγω γραπτά μηνύματα ισοδυναμεί με κακοδιαχείριση. Η Εμιλι Ο’ Ράιλι, Διαμεσολαβητής από το 2013 έως 2025, έκανε λόγο για μια «κλήση αφύπνισης» για τα θεσμικά όργανα της Ε.Ε. εκτιμώντας ότι η διαφάνεια στην Ενωση «έχει υποχωρήσει υπό τη διακυβέρνηση της Φον ντερ Λάιεν». Από την πλευρά της, η Κομισιόν απάντησε πως «δεν σχολιάζει εν εξελίξει νομικές διαδικασίες».

Η ύπαρξη των κειμένων – τα οποία η Επιτροπή αρχικά δεν επιβεβαίωσε – αποκαλύφθηκε σε συνέντευξη που έδωσε η φον ντερ Λάιεν στους New York Times το 2021.

Αλλά το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ δήλωσε στο δικαστήριο του Λουξεμβούργου κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας πέρυσι ότι το περιεχόμενό τους δεν ήταν αρκετά σημαντικό ώστε να χαρακτηριστούν ως έγγραφα – επομένως δεν είχαν καταχωριστεί και δεν ήταν διαθέσιμα για να δοθούν στους δημοσιογράφους.

Πηγή : Politico