Η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία στον τομέα της άμυνας αναδεικνύεται σε κομβικό ζήτημα για το μέλλον της Ε.Ε., καθώς το διεθνές περιβάλλον είναι σε μία φάση συστημικής ρευστότητας και ανερχόμενων περιφερειακών απειλών. Στο επίκεντρο αυτής της προσπάθειας εντάσσεται το Ταμείο SAFE, ως εμβληματικό εργαλείο χρηματοδότησης της αμυντικής ενοποίησης της Ευρώπης. Ωστόσο, η συζήτηση περί ενδεχόμενης συμμετοχής της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα αναδεικνύει τις ενδογενείς αντιφάσεις της ΕΕ.
Την Τρίτη 27 Μαΐου συνεδριάζει στις Βρυξέλλες το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων (General Affairs Council) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με κύριο αντικείμενο την προετοιμασία της προσεχούς Συνόδου Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου (26–27 Ιουνίου 2025). Στην ημερήσια διάταξη περιλαμβάνονται ζητήματα κομβικής σημασίας , που αφορούν τη συνοχή και την προοπτική της Ε.Ε., όπως, η ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα, η κατάσταση στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, η ανταγωνιστικότητα της Ενιαίας Αγοράς και η διαχείριση των μεταναστευτικών ροών. Στο επίκεντρο της διαπραγμάτευσης βρίσκεται η υιοθέτηση του νέου Κανονισμού για το Ταμείο SAFE (Security Action for Europe), προϋπολογισμού 150 δισ. ευρώ, το οποίο προβλέπεται να αποτελέσει τον κύριο χρηματοδοτικό βραχίονα της ευρωπαϊκής αμυντικής ενοποίησης. Σκοπός του είναι η ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ μέσω συγχρηματοδότησης κοινών εξοπλιστικών προγραμμάτων, ουσιαστικά, χρηματοδότηση για την αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό της Ευρωπαϊκής Πολεμικής Βιομηχανίας, ώστε η Ε.Ε. να αποκτήσεις αμιγως ευρωπαική αμυντική ταυτότητα. Ωστόσο, η πολιτική συνοχή της Ένωσης δοκιμάζεται ενόψει της πιθανής συμμετοχής τρίτων χωρών – και ειδικότερα της Τουρκίας – σε προγράμματα που χρηματοδοτούνται από το SAFE. Παρά τις έντονες αντιρρήσεις της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, η συζήτηση προσανατολίζεται προς την κατεύθυνση της ένταξης της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα, όπως πιέζουν η Γερμανία και η Ιταλία και μάλιστα, βάσει διαδικασίας ειδικής πλειοψηφίας, χωρίς την απαίτηση ομοφωνίας των κρατών-μελών!
Η ελληνική πλευρά έχει εκφράσει με σαφήνεια τη διαφωνία της, επικαλούμενη δύο θεμελιώδεις αρχές του ευρωπαϊκού δικαίου και της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ): την αρχή της αλληλεγγύης και την προσήλωση στο αξιακό κεκτημένο της Ένωσης. Η ύπαρξη απειλής πολέμου (casus belli) κατά της Ελλάδας, η συνεχιζόμενη κατοχή κυπριακού εδάφους από την Τουρκία, καθώς και η άρνηση αναγνώρισης κράτους-μέλους (Κυπριακής Δημοκρατίας), συνιστούν πρόδηλες παραβιάσεις των θεμελιωδών αρχών της Ένωσης, όπως αυτές απορρέουν από τα άρθρα 2, 21 και 42 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει υπογραμμίσει ότι η άρση της απειλής casus belli αποτελεί ελάχιστη προϋπόθεση για οποιαδήποτε συζήτηση περί συμμετοχής της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά σχήματα στον τομέα της άμυνας. Παράλληλα, η Ελλάδα ζητεί την ενσωμάτωση ρήτρας ομοφωνίας για τη συμμετοχή τρίτων χωρών, με νομικά δεσμευτική διατύπωση στον Κανονισμό SAFE. Σε περίπτωση μη ικανοποίησης του αιτήματος, η ελληνική κυβέρνηση εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο προσφυγής ενώπιον του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ). Κατά την πρόσφατη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ σε σύνθεση Υπουργών Άμυνας (20 Μαΐου 2025), ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας επανέλαβε τη σταθερή ελληνική θέση: «Η Ευρώπη επιχειρεί, μέσω του Κανονισμού SAFE και του προγράμματος ReaArm Europe, να αποκτήσει εκ νέου ικανότητα συλλογικής αυτοάμυνας, ώστε να προστατεύσει ένα πολιτικό οικοδόμημα που θεμελιώνεται στη δημοκρατία, στα ανθρώπινα δικαιώματα και στο κράτος δικαίου. Δεν είναι νοητή η ένταξη στο ευρωπαϊκό αμυντικό εγχείρημα χωρών που απειλούν κράτη-μέλη, αρνούνται την αναγνώριση άλλων μελών της Ένωσης και δεν συμμερίζονται τις αξίες της φιλελεύθερης δημοκρατίας». Καταλήγοντας, ο Υπουργός σημείωσε με έμφαση ότι: «Δεν μπορούμε να υπερασπίσουμε την Ευρώπη, αν ο εχθρός βρίσκεται ήδη εντός των τειχών».
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Νίκος Ανδρουλάκης, δήλωσε: “Τι δουλειά έχει στην ευρωπαϊκή άμυνα η Τουρκία, η οποία ενώ είναι μέλος του ΝΑΤΟ απειλεί την Ελλάδα με casus belli, χρεώνεται τη βάρβαρη εισβολή του “Αττίλα” και την αδυναμία μιας δίκαιης επίλυσης του Κυπριακού βάσει των ψηφισμάτων των Ηνωμένων Εθνών, μια Τουρκία που είναι παράγοντας αποσταθεροποίησης στην ευρύτερη περιοχή;”
Συνεπώς, η συνεδρίαση του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων αποκτά, βαρύνουσα στρατηγική σημασία. Δεν πρόκειται μόνον για ζήτημα κατανομής αμυντικών κονδυλίων, αλλά για την ίδια τη φύση της Ένωσης ως αξιακής και πολιτικής κοινότητας. Η απόφαση για τη συμμετοχή τρίτων κρατών, όπως η Τουρκία, στις δομές άμυνας και τις πολεμικές Βιομηχανίες της Ε.Ε., θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ ανθεκτικότητας των ευρωπαϊκών αρχών έναντι γεωπολιτικών συμβιβασμών.
Χρήστος Καπούτσης
