Μπορεί σε σημαντικό βαθμό η ολοένα και αυξανόμενη χρήση του πλαστικού χρήματος να περιόρισε την έκταση της παραοικονομίας και της φοροδιαφυγής στη χώρα μας, ωστόσο το “μαύρο” χρήμα που διακινείται στην Ελλάδα, περνώντας κάτω από τα “ραντάρ” της εφορίας, αγγίζει ετησίως τα 41 δισ. ευρώ και αναλογεί περίπου στο 18%-20% του ΑΕΠ.
Αυτό προκύπτει με βάση την αναλογία μεταξύ της ετήσιας ιδιωτικής κατανάλωσης των νοικοκυριών (με βάση στοιχεία της Στατιστικής Αρχής) και των δηλούμενων στην εφορία ετησίων εισοδημάτων των φορολογουμένων. Η διαφορά που προκύπτει οδηγεί στο συμπέρασμα πως πάνω από 1 στα 4 ευρώ που διακινούνται στην αγορά για πληρωμές αγαθών και παροχή υπηρεσιών είναι “μαύρα” – δεν “συλλαμβάνονται” δηλαδή από την Εφορία. Κι αυτό, καθώς δεν εκδίδεται κάποιο φορολογικό παραστατικό ή δεν περνούν μέσω τραπεζών με βάση τη χρήση του πλαστικού χρήματος.
Τα αποκαλυπτικά αυτά στοιχεία για τη “μαύρη” παραοικονομία στη χώρα μας παραθέτει σε έκθεσή του το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, αποδεικνύοντας για ακόμη μια φορά πως, αν και ο κύκλος εργασιών της παραοικονομίας περιορίζεται τα τελευταία χρόνια, από την άλλη μοιάζει με απόρθητο “φρούριο” για τη φορολογική διοίκηση.
Η αποτίμηση της μαύρης παραοικονομίας στα 41 δισ. ευρώ βασίστηκε στο ύψος της περσινής ιδιωτικής κατανάλωσης από τη μία, και στα δηλωμένα στην Εφορία ετήσια εισοδήματα από 6,3 εκατομμύρια φορολογουμένους με την υποβολή των δηλώσεων εισοδήματος. Πέρυσι, τα δηλωμένα ετήσια εισοδήματα στην Εφορία ήταν 110 δισ. ευρώ, ενώ η ιδιωτική κατανάλωση ανήλθε στα 151 δισ. ευρώ (σύμφωνα με τη Στατιστική Αρχή), και έτσι φανερώθηκε η “μαύρη” τρύπα υποκρυπτόμενου χρήματος ύψους 41 δισ. ευρώ. Με άλλα λόγια, μακριά από τα «μάτια» της Εφορίας κυκλοφορεί περίπου το 27% των χρημάτων που δαπανούν τα ελληνικά νοικοκυριά.
Οι πηγές διακίνησης του «μαύρου» χρήματος:
- Αδήλωτη, «μαύρη» εργασία
- Πωλήσεις προϊόντων ή υπηρεσιών χωρίς έκδοση αποδείξεων
- Διακίνηση αγαθών που δεν δηλώνονται στις αρμόδιες αρχές
- Αποφυγή φορολογίας και κοινωνικών εισφορών
- Παράνομες δραστηριότητες, αλλά και νόμιμες που απλώς δεν δηλώνονται
Ο χαμένος ΦΠΑ για το κράτος
Βασικός χαμένος για το κράτος εξαιτίας της παραοικονομίας είναι ο ΦΠΑ, που σύμφωνα με την έκθεση του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, ορίζεται ως «κενός» ΦΠΑ – δηλαδή αυτός που δεν εισπράττεται από το κράτος, καθώς από το διακινούμενο “μαύρο” χρήμα στην αγορά δεν κόβεται κανένα φορολογικό παραστατικό ή δεν διενεργείται ελεγχόμενη συναλλαγή με ηλεκτρονικό χρήμα.
Σύμφωνα με το ΓΠΚΒ, ο αποκαλούμενος «κενός» ΦΠΑ – δηλαδή η απόσταση μεταξύ του οφειλόμενου και του πραγματικά εισπραχθέντος ποσού – φτάνει στην Ελλάδα το 13,7% (επίσημα στοιχεία του 2023), έναντι 4%-7% στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως το κράτος αδυνατεί να λαμβάνει ετησίως περίπου 13-15 δισ. ευρώ.
Παρόλα αυτά, είναι γεγονός πως οι εισπράξεις του ΦΠΑ έχουν αυξηθεί με διπλάσιο ρυθμό τα τελευταία χρόνια σε σχέση με τις προβλέψεις του προϋπολογισμού (εξοικονομούνται ήδη 2 δισ. ευρώ και φέτος αναμένονται επιπλέον άλλο 1 δισ. ευρώ), και αυτό επιπλέον χάρη και στα νέα ψηφιακά «όπλα» και μέτρα περιορισμού της φοροδιαφυγής (myData, POS, ηλεκτρονική τιμολόγηση, ψηφιακό πελατολόγιο, ψηφιακή κάρτα εργασίας κ.ά.) από τις φορολογικές αρχές.
Τα χρήματα αυτά από την καταπολέμηση της παραοικονομίας θα χρησιμοποιηθούν κατά ένα μέρος (1,5 δισ. ευρώ) σε μειώσεις άμεσων φόρων – κυρίως στους μισθωτούς – αλλά και σε λοιπές παροχές από το 2026, τις οποίες θα ανακοινώσει η Κυβέρνηση στη ΔΕΘ Θεσσαλονίκης.
Θάνος Πασχάλης
