Άρθρο του Χρήστου Καπούτση
Η Ανατολική Μεσόγειος και η Μέση Ανατολή βρίσκονται σε μια επικίνδυνη καμπή, όπου η απονομιμοποίηση και η αποσταθεροποίηση τείνουν να καταστούν η νέα «κανονικότητα». Το διεθνές δίκαιο υποχωρεί, καθώς το πολιτικό και διπλωματικό κενό καλύπτεται από την ωμή στρατιωτική ισχύ. Η στρατιωτικοποίηση της διπλωματίας μετατρέπει τις θάλασσες και τα σύνορα σε πεδία ισχύος, με τις περιφερειακές δυνάμεις να επαναχαράσσουν χάρτες και σφαίρες επιρροής. Σε αυτό το ρευστό περιβάλλον, η Ελλάδα και η Κύπρος καλούνται να σταθούν με στρατηγική ψυχραιμία, αλλά και αποφασιστικότητα, υπερασπίζοντας δικαιώματα, κυριαρχία και γεωπολιτική παρουσία.
Σύμφωνα με τουρκικά ΜΜΕ και το Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων, το Fugro Gauss, υπό σημαία Γιβραλτάρ, εκτελούσε έρευνες για λογαριασμό της Κυπριακής Δημοκρατίας, όταν το τουρκικό ναυτικό το παρεμπόδισε, ακυρώνοντας την NAVTEX της Λευκωσίας και εκδίδοντας αντί-NAVTEX. Με στρατιωτικά μέσα στην περιοχή και δηλώσεις ότι «καμία εργασία δεν μπορεί να γίνει χωρίς την άδεια της Άγκυρας», η Τουρκία έστειλε μήνυμα αποτροπής όχι μόνο για το συγκεκριμένο έργο οπτικών ινών, αλλά και για το μελλοντικό σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.
Η πρόσφατη ανακήρυξη τουρκικών «θαλάσσιων πάρκων» σε Αιγαίο και Μεσόγειο είναι πολιτική πράξη με περιβαλλοντικό περιτύλιγμα. Η διεθνής νομιμότητα είναι σαφής: καμία χώρα δεν μπορεί να επιβάλει ζώνες «απόλυτης προστασίας» σε διεθνή ύδατα, πόσο μάλλον σε περιοχές χωρίς συμφωνημένη ΑΟΖ. Πίσω από τον «οικολογικό» μανδύα, η Άγκυρα χτίζει τετελεσμένα και εδραιώνει τη «Γαλάζια Πατρίδα» στον χάρτη και στην πράξη. Πίσω από τα χαμόγελα της «θετικής ατζέντας» και τις συναντήσεις κορυφής, η Τουρκία εξακολουθεί να αμφισβητεί έμπρακτα κυριαρχικά δικαιώματα της Κυπριακής Δημοκρατίας και να δοκιμάζει τις αντοχές Ελλάδας και Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πρόσφατο επεισόδιο με την παρεμπόδιση του ερευνητικού σκάφους Fugro Gauss είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Η Άγκυρα δείχνει ότι, ανεξαρτήτως διπλωματικών επαφών, δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τον αναθεωρητισμό της, τον οποίο προωθεί με συνδυασμό στρατιωτικής ισχύος, πολιτικής προπαγάνδας και επιδέξιου μανδύα «περιβαλλοντικής προστασίας».
Οι χαμηλού επιπέδου διπλωματικές επαφές Αθήνας – Άγκυρας και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης συνεχίζονται, αλλά ουσιαστική πρόοδος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν υπάρχει. Η αναμενόμενη συνάντηση Μητσοτάκη–Ερντογάν στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο ίσως προσφέρει συμβολισμό, αλλά είναι αμφίβολο αν θα ανατρέψει την παγιωμένη στασιμότητα.
Παράλληλα, η Τουρκία καλλιεργεί διεθνή ρόλο διαμεσολαβητή. Επωφελείται από την αμερικανική κόπωση στη Μέση Ανατολή, αξιοποιεί ρωγμές στις σχέσεις ΗΠΑ–Ρωσίας–Ουκρανίας και προβάλλεται ως «ειρηνευτική» δύναμη σε Συρία και Λιβύη. Όμως για την Ελλάδα και την Κύπρο, ο ρόλος αυτός είναι εργαλείο διείσδυσης και αναβάθμισης της τουρκικής επιρροής. Η Τουρκία εφαρμόζει αυτό που γνωρίζει πολύ καλά, τις αρχές της «εξαναγκαστικής διπλωματίας» προς ΟΛΑ τα γειτονικά κράτη. Προώθηση στρατηγικών επεκτατικών στόχων και ζώνες επιρροής με την επίδειξη ή χρήση στρατιωτικής ισχύος και πυγμής. Η διάσταση της ασφάλειας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα αν ληφθούν υπόψη οι στρατηγικές φιλοδοξίες της Άγκυρας στον τομέα της αμυντικής βιομηχανίας. Πέρα από τη συμμετοχή της στις δομές άμυνας της Ε.Ε., η Τουρκία διεκδικεί ενεργό ρόλο στην ευρωπαϊκή αμυντική αγορά, με τη Γερμανία να πρωτοστατεί στο άνοιγμα της πόρτας προς την τουρκική βιομηχανία. Η συμφωνία για τα ευρωπαϊκά μαχητικά Eurofighter και τους πυραύλους METEOR ενισχύει το τεχνολογικό της οπλοστάσιο. Παρά τον αποκλεισμό από το πρόγραμμα F-35 λόγω των S-400, ο Ερντογάν επαναφέρει το ζήτημα στον Τραμπ, ενώ ενδείξεις πιθανής επανεξέτασης από το Κογκρέσο, όπως υπαινίχθηκε ο Αμερικανός πρέσβης, πρέπει να σημάνουν συναγερμό σε Αθήνα και Λευκωσία. Ταυτόχρονα, η Άγκυρα επενδύει σε αυτόχθονα οπλικά συστήματα, όπως η «Ατσάλινη Ασπίδα», μια φιλόδοξη αντιπυραυλική ασπίδα με ορίζοντα υλοποίησης μετά το 2030.
Κοντολογίς, η Τουρκία δεν αιφνιδιάζει. Προειδοποιεί. Η Ελλάδα και η Κύπρος οφείλουν να απαντήσουν με αποτρεπτική ισχύ, ενεργό διπλωματία και σταθερές συμμαχίες. Η «ηρεμία στο πεδίο» των τελευταίων ετών είναι εύθραυστη και το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι απλοί γεωγραφικοί όροι: είναι ο ζωτικός μας χώρος. Η υπεράσπισή τους δεν είναι επιλογή. Είναι καθήκον.
