Στην πολιτική κρίση βυθίζεται η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ μετά τη αποτυχία της κυβέρνησης μειοψηφίας του Φρανσουά Μπαϊρού στην Γαλλία να εξασφαλίσει ψήφο εμπιστοσύνης από την Εθνοσυνέλευση. Ο Φρανσουά Μπαϊρού έχασε την ψήφο εμπιστοσύνης εν όψει των σκληρών δημοσιονομικών μέτρων που είχε προαναγγείλει για να αντιμετωπιστεί η κρίση χρέους. Σήμερα, το αργότερο μέχρι το πρωί της Τρίτης, ο αποπεμφθείς πρωθυπουργός θα υποβάλει την παραίτηση του στον πρόεδρο Μακρόν.
Κατά της κυβέρνησης ψήφισαν 364 βουλευτές και 194 «υπέρ», ενώ 25 επέλεξαν την αποχή.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Ελιζέ, ο Μακρόν θα ορίσει νέο πρωθυπουργό τις επόμενες ημέρες.
Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας Εμανουέλ Μακρόν πρέπει τώρα να βρει έναν πρωθυπουργό ικανό να συγκεντρώσει αρκετούς βουλευτές στην Εθνοσυνέλευση, ώστε να αποφευχθεί η μόνιμη αδιέξοδος. Η ισορροπία φαίνεται δύσκολο να επιτευχθεί με ένα πολύ κατακερματισμένο κοινοβούλιο με 11 κόμματα και πολιτικές ομάδες αριθμός ρεκόρ για την 5η Γαλλική Δημοκρατία. Σε κάθε περίπτωση, ελλείψει πλειοψηφίας στην Εθνοσυνέλευση, οι διάδοχοι του 74χρονου Φρανσου Μπαιρού και των υπουργών του δεν θα έχουν άλλη επιλογή από το να κυβερνήσουν μέσω συμμαχιών. Για να επιτευχθεί πλειοψηφία, θα πρέπει να συγκεντρωθούν 288 βουλευτές – έναντι 289 , καθώς τρεις έδρες είναι κενές.
Ουσιαστικά, οι τελευταίες εξελίξεις αποτελούν το χρονικό μιας προαναγγελθείσας πτώσης, καθώς θεωρείτο βέβαιο ότι ο Μπαϊρού δε θα συγκέντρωνε την απαραίτητη στήριξη. Ο ίδιος, ωστόσο, προχώρησε προηγουμένως σε μια αρκετά δραματική ομιλία, λέγοντας, μεταξύ άλλων, ότι «η χώρα εδώ και 50 χρόνια δεν είχε ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς» και έθεσε το ζήτημα της ευθύνης για τις επόμενες γενιές, τονίζοντας ότι «σε αυτή τη φάση μπορεί κανείς να ρίξει την κυβέρνηση, αλλά όχι να αγνοήσει την πραγματικότητα»
Τώρα ο Γάλλος πρόεδρος αντιμετωπίζει τώρα την πρόκληση να διορίσει τον τρίτο πρωθυπουργό του σε μόλις ένα χρόνο και τον πέμπτο από την έναρξη της δεύτερης θητείας του το 2022. Το γραφείο του ανακοίνωσε ότι θα λάβει την απόφαση «στις επόμενες ημέρες».
Πρόωρες εκλογές ζητά η αντιπολίτευση
Το πολιτικό θερμόμετρο ανεβαίνει στη Γαλλία και οι πιέσεις προς τον Εμανουέλ Μακρόν εντείνονται καθώς καλείται να βρει τη χρυσή τομή. Στην καρδιά της αντιπαράθεσης βρίσκονται τα εύθραυστα δημόσια οικονομικά της Γαλλίας, με τη χώρα να κινδυνεύει να εισέλθει σε διπλή κρίση: πολιτική παράλυση στην κορυφή και αυξανόμενη αναταραχή. Κρίσιμο το «αύριο» για τη χώρα και την Ευρώπη.
Ο Μπόρις Βαλό, πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας των Σοσιαλιστών σημείωσε ότι «προτείνουμε έναν άλλο πολιτικό δρόμο που δεν είναι αυτός της πολιτικής του Μακρόν που μας οδήγησε σε αδιέξοδο. Προτείνουμε μια νέα μέθοδο να δείξουμε εμπιστοσύνη στο Κοινοβούλιο που έχει τη δυνατότητα να φηφίζει η πλειοψηφία το κάθε μέτρο χωριστά στη βάση των δικών μας προτάσεων εάν κληθούμε στην κυβέρνηση».
Οι δραματικές εκκλήσεις Μπαϊρού πριν την έναρξη της ψηφοφορίας
Ο πρωθυπουργός Μπαϊρού μίλησε για μια «δοκιμασία αλήθειας» για την κατεπείγουσα ανάγκη μείωσης του δημόσιου χρέους, στην ομιλία του.
«Αυτή τη δοκιμασία αλήθειας ως επικεφαλής της κυβέρνησης (…) είναι κάτι που ήθελα», δήλωσε ο Μπαϊρού ενώπιον της Εθνοσυνέλευσης, υποστηρίζοντας ότι η επιβίωση της χώρας «διακυβεύεται» λόγω της «υπερχρέωσής» της (114% του ΑΕΠ).
«Η χώρα μας εργάζεται, νομίζει ότι γίνεται πλουσιότερη και κάθε χρόνο γίνεται φτωχότερη. Είναι μια σιωπηλή, υπόγεια, αόρατη και ανυπόφορη αιμορραγία», είπε στην ομιλία που διακόπηκε από ύβρεις που ξεστόστιμαν βουλευτές από κόμματα της αντιπολίτευσης.
«Έχετε τη δύναμη να ανατρέψετε την κυβέρνηση, αλλά δεν έχετε τη δύναμη να διαγράψετε την πραγματικότητα», προειδοποίησε ο Μπαϊρού, συγκρίνοντας την «υποταγή στο χρέος» με την «υποταγή στη στρατιωτική βία», στερώντας από τους ανθρώπους τις ελευθερίες τους.
«Σας μιλώ παίρνοντας στην κυριολεξία τις αρχές μας, αρχές που ορίζονται στο Άρθρο 27 του Συντάγματος: «Το δικαίωμα ψήφου των μελών του Κοινοβουλίου είναι προσωπικό»», δήλωσε ο Μπαϊρού. «Αυτό σημαίνει ότι, επί της αρχής, συνθήματα δεν έχουν θέση εδώ. Αυτό που έχει θέση εδώ είναι η προσωπική συνείδηση κάθε μέλους του κοινοβουλίου του έθνους», τόνισε ο Μπαϊρού.
Το γαλλικό σοσιαλιστικό κόμμα δήλωσε έτοιμο να κυβερνήσει αν ο Γάλλος πρόεδρος Μακρόν τους το ζητήσει, δήλωσε ο Μπορίς Βαλό, πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας.
Είπε ότι η Γαλλία απειλείται από το «αμείλικτο βάλτο του χρέους» και πρέπει να βρει έναν «συμβιβασμό» για τον προϋπολογισμό. Είπε ότι αν δεν επιτευχθεί κάποια «ελάχιστη» κατανόηση και συναίνεση στο διχασμένο κοινοβούλιο, τότε «η δράση της κυβέρνησης θα είναι καταδικασμένη σε αποτυχία».
Όταν οι ηγέτες των κομμάτων της αντιπολίτευσης, από την αριστερά έως την ακροδεξιά, απηύθηναν σφοδρή κριτική με τις ομιλίες τους εναντίον του, είπε: «Δεν θα απαντήσω σε προσβολές» και προειδοποίησε ότι η εικόνα της λεκτικής «βίας και περιφρόνησης» μεταξύ των πολιτικών βλάπτει τη δημοκρατία.
Η Μαρίν Λεπέν δήλωσε ότι η αποχώρηση του Μπαϊρού ήταν «το τέλος της αγωνίας μιας φανταστικής κυβέρνησης».
Οι επιλογές που έχει ο πρόεδρος Μακρόν
Η Γαλλία εισέρχεται πιθανότατα σε μια ακόμη περίοδο αβεβαιότητας, στασιμότητας και εικασιών. Ο Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε ότι θα διορίσει νέο πρωθυπουργό τις επόμενες ημέρες. Η απόφαση να κινηθεί γρήγορα για τον διορισμό νέου πρωθυπουργού είναι σαφώς προς το συμφέρον της χώρας, ωστόσο, η προηγούμενη εμπειρία έδειξε ότι αυτή η διαδικασία μπορεί να αποδειχθεί χρονοβόρα. Ο Μακρόν πρέπει να βρει ένα πρόσωπο αρκετά αποδεκτό, ώστε να μην ανατραπεί από την αντιπολίτευση αμέσως. Οι δύο πρώτοι πρωθυπουργοί που διορίστηκαν σε αυτό το κατακερματισμένο κοινοβούλιο – ο Μπαρνιέ και ο Μπαϊρού – χρειάστηκαν εβδομάδες για να επιλεγούν. Η αναζήτηση του τρίτου αναμένεται ακόμη δυσκολότερη.
Στο μεταξύ, ο Μπαϊρού αναμένεται να παραμείνει ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός. Πίεση ασκείται από ορισμένες πλευρές, κυρίως από το Εθνικό Συναγερμό της Μαρίν Λεπέν, για νέα διάλυση της Εθνοσυνέλευσης και πρόωρες εκλογές. Άλλες φωνές, ωστόσο, εκτιμούν ότι μια νέα αναμέτρηση θα ήταν χάσιμο χρόνου, αφού δύσκολα θα άλλαζε τη σημερινή ισορροπία. Στο μεταξύ, από την άκρα αριστερά ακούγονται και εκκλήσεις για παραίτηση του ίδιου του Μακρόν, σενάριο που θεωρείται εξαιρετικά απίθανο.
Ποιος μπορεί να διαδεχθεί τον Μπαϊρού;
Θα ασκηθούν πιέσεις στον Μακρόν να ορίσει διάδοχο από την αριστερά. Οι δύο τελευταίοι πρωθυπουργοί προέρχονταν από τη δεξιά και το κέντρο, ενώ η αριστερή συμμαχία αναδείχθηκε πρώτη στις εκλογές του 2024. Μία πιθανότητα είναι ο Φορ. Άλλες επιλογές από τον χώρο της αριστεράς είναι ο πρώην πρωθυπουργός Μπερνάρ Καζνέβ και ο Μοσκοβισί, ο οποίος σήμερα ηγείται του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Αν ο Μακρόν αποφασίσει να παραμείνει στο κέντρο και τη δεξιά, το πρώτο όνομα που προβάλλεται είναι εκείνο του Σεμπαστιάν Λεκορνί, 39 ετών, νυν υπουργού Άμυνας, στενού συνεργάτη του προέδρου και μέλους του κόμματος Αναγέννηση.
Μία ακόμη συντηρητική επιλογή είναι εκείνη της υπουργού Εργασίας και Υγείας Κατρίν Βοτρέν. Στην κούρσα ακούγονται επίσης δύο ακόμη ονόματα από την κυβέρνηση: ο υπουργός Εσωτερικών Μπρουνό Ρεταγιό, που πλέον ηγeίται των Ρεπουμπλικανών, και ο υπουργός Δικαιοσύνης Ζεράλντ Νταρμανέν. Ωστόσο, με το βλέμμα στραμμένο στις προεδρικές εκλογές του 2027, παραμένει αμφίβολο αν ισχυρά κομματικά στελέχη θα θελήσουν να επωμιστούν τον «πολιτικό θάνατο» που πολλοί θεωρούν πως συνεπάγεται η θέση του επόμενου πρωθυπουργού του Μακρόν.
Τα σενάρια για την επόμενη κίνηση Μακρόν
• Μπορεί να επιλέξει νέο πρωθυπουργό. Η επιλογή ενός ονόματος που δεν θα απορριφθεί αμέσως από μία από τις μεγάλες κοινοβουλευτικές παρατάξεις μπορεί να μην είναι εύκολη υπόθεση και πέρυσι η διαδικασία αυτή πήρε αρκετές εβδομάδες στον Μακρόν. Εν τω μεταξύ, ο Μπαϊρού θα παραμείνει πιθανώς ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός μέχρι να διοριστεί νέος διάδοχος.
• Ο Μακρόν θα μπορούσε επίσης να προκηρύξει νέες κοινοβουλευτικές εκλογές. Αυτό θα αναστάτωνε την τρέχουσα σύνθεση, αλλά θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ακόμη πιο αποφασιστική νίκη για την Μαρίν Λεπέν.
• Ο Μακρόν έχει επίσης την επιλογή να προκηρύξει προεδρικές εκλογές, στις οποίες δεν θα μπορεί να υποψηφιστεί, καθώς η δεύτερη θητεία του λήγει το 2027. Ορισμένες κοινοβουλευτικές ομάδες τον έχουν καλέσει να ακολουθήσει αυτή την οδό, αλλά ο ίδιος έχει επανειλημμένα αποκλείσει το ενδεχόμενο να παραιτηθεί.
Τι ισχύει για την Λεπέν
Η Λεπέν θα περάσει από το Εφετείο για τις παράνομες θέσεις εργασίας και υπεξαίρεση του δημοσίου χρήματος της ΕΕ στις 13 Ιανουαρίου του επόμενου έτους.
Μάλιστα, το Εφετείο έδωσε την υπόσχεση στην ακροδεξιά πολιτικό ότι θα παραδώσει την ετυμηγορία του το καλοκαίρι του 2026, έτσι ώστε αν αθωωθεί, να έχει τη δυνατότητα να θέσει υποψηφιότητα για την προεδρική εκλογή.
Μέχρι τότε, η Λεπέν δεν έχει δικαίωμα να θέσει υποψηφιότητα για τις βουλευτικές εκλογές.
Νωρίτερα, η ίδια κάλεσε τον Εμανουέλ Μακρόν να παραιτηθεί, σημειώνοντας, ότι οι πρόωρες βουλευτικές εκλογές «δεν είναι επιλογή αλλά υποχρέωση» για τον Μακρόν.
Πώς οδηγήθηκε η Γαλλία στην κρίση;
Ο Μακρόν πήρε ένα ρίσκο τον Ιούνιο του 2024. Μετά τη βαριά ήττα του κόμματός του στις ευρωεκλογές, προκήρυξε πρόωρες βουλευτικές εκλογές ελπίζοντας ότι θα πετύχει μια καθαρή πλειοψηφία. Αντί γι’ αυτό, προέκυψε ένα κατακερματισμένο κοινοβούλιο που δυσκολεύει κάθε πρωθυπουργό να συγκεντρώσει την αναγκαία στήριξη για την ψήφιση νόμων και προϋπολογισμών.
Ο Μακρόν διόρισε τον Μισέλ Μπαρνιέ τον Σεπτέμβριο, αλλά μέσα σε τρεις μήνες ο άνθρωπος που διαπραγματεύτηκε το Brexit για την ΕΕ αποχώρησε, σημειώνοντας τη συντομότερη θητεία στην ιστορία της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας. Ο Φρανσουά Μπαϊρού είχε την ίδια τύχη, παραμένοντας στην πρωθυπουργία λιγότερο από εννέα μήνες μετά την ανάληψη καθηκόντων του τον Δεκέμβριο. Την Τρίτη θα υποβάλει επισήμως την παραίτησή του.
Ορισμένα κόμματα – κυρίως της άκρας δεξιάς και της άκρας αριστεράς – συνεχίζουν να πιέζουν για πρόωρες προεδρικές εκλογές. Ο Μακρόν, ωστόσο, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να παραιτηθεί πριν από τη λήξη της θητείας του το 2027. Αντ’ αυτού, καλείται να επιλέξει ανάμεσα στον διορισμό πέμπτου πρωθυπουργού μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια – που θα βρεθεί αντιμέτωπος με την ίδια αντιπολίτευση ή την προκήρυξη νέων βουλευτικών εκλογών με τον κίνδυνο μιας ακόμη πιο εχθρικής Εθνοσυνέλευσης.
Οι επιλογές του προέδρου είναι περιορισμένες, ενώ οι συνέπειες του ρίσκου του Ιουνίου 2024 εξακολουθούν να ταλανίζουν τη χώρα. Κεντρικό ζήτημα του Μπαϊρού υπήρξε η κρίση χρέους της Γαλλίας και, όπως είπε, η ανάγκη για δραστικές περικοπές δαπανών ώστε να αποφευχθεί μια καταστροφή για τις επόμενες γενιές.
Γιατί η Γαλλία βρίσκεται σε κρίση χρέους;
Με απλά λόγια, η γαλλική κυβέρνηση δαπανά εδώ και δεκαετίες περισσότερα από όσα εισπράττει. Ως αποτέλεσμα, αναγκάζεται να δανείζεται για να καλύπτει τα ελλείμματα του προϋπολογισμού. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, το δημόσιο χρέος ανήλθε στις αρχές του 2025 στα 3,345 τρισ. ευρώ, ή στο 114% του ΑΕΠ. Πρόκειται για το τρίτο υψηλότερο ποσοστό χρέους στη ζώνη του ευρώ μετά την Ελλάδα και την Ιταλία, ποσό που αντιστοιχεί σε σχεδόν 50.000 ευρώ για κάθε Γάλλο πολίτη.
Το περσινό έλλειμμα διαμορφώθηκε στο 5,8% του ΑΕΠ και φέτος αναμένεται να αγγίξει το 5,4%. Αυτό σημαίνει ότι το δημόσιο χρέος θα συνεχίσει να αυξάνεται όσο η Γαλλία δανείζεται για να καλύψει το έλλειμμα. Όπως πολλές ανεπτυγμένες χώρες, η Γαλλία αντιμετωπίζει και το δημογραφικό βάρος της γήρανσης του πληθυσμού: λιγότεροι εργαζόμενοι που φορολογούνται και περισσότεροι συνταξιούχοι που λαμβάνουν κρατική σύνταξη.
Ο Φρανσουά Μπαϊρού ανήκει στους πολιτικούς που ζητούν δραστική μείωση του ελλείμματος μέσω αναδιάρθρωσης των γενναιόδωρων κοινωνικών προγραμμάτων, όπως οι συντάξεις. Στην ομιλία του στη Βουλή τη Δευτέρα μίλησε για μια χώρα «σε μηχανική υποστήριξη», εθισμένη στις δαπάνες. Πριν από δύο χρόνια, η Γαλλία είχε αυξήσει το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης από τα 62 στα 64 έτη για όσους γεννήθηκαν το 1968 ή αργότερα. Ο Μπαϊρού έχει προειδοποιήσει ότι η αντίληψη πως οι Γάλλοι εργαζόμενοι μπορούν να σταματούν την εργασία στις αρχές της δεκαετίας των 60 είναι πλέον ξεπερασμένη.
Ωστόσο, η αντίδραση σε νέες περικοπές παραμένει έντονη. Η κυβέρνηση του προκατόχου του Μπαϊρού είχε καταρρεύσει τον περασμένο Δεκέμβριο μετά από ψήφο εμπιστοσύνης που αφορούσε το ίδιο θέμα. Από την πλευρά της, η αριστερά ζητά αύξηση φόρων αντί για περικοπές δαπανών.
