«Ποιος ξέρει τι θέλει ο Θεός; Πάντως κάτι πρέπει να θέλει (σ. 151)».
Ο πενηντάρης Άαρον, συγγραφέας και δημοσιογράφος στα γίντις, ξαναβρίσκει μετά από χρόνια τον φίλο του Μαξ, αμετανόητο γυναικά και τζογαδόρο. Μέσω αυτού γνωρίζει τη νεαρή Μίριαμ, η οποία γρήγορα δηλώνει ερωτευμένη και με τους δύο. Ένα ιδιότυπο ερωτικό τρίγωνο αναπτύσσεται, απαρτιζόμενο από χαμένες ψυχές, όπως ήταν και ο αρχικός τίτλος του μυθιστορήματος. Άνθρωποι που έχουν βιώσει στο πετσί τους την απώλεια, τον κλονισμό της πίστης, την απόλυτη καταστροφή και τώρα περιφέρονται σ’ έναν κόσμο μεσούγκα: τρελό, παράλογο, ένα ατέλειωτο φρενοκομείο.
Δημοσιευμένο αρχικά σε συνέχειες το 1981 στη γίντις εφημερίδα της Νέας Υόρκης Φόρβερτς, το μυθιστόρημα του Νομπελίστα Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ εκδόθηκε σε βιβλίο τρία χρόνια μετά τον θάνατο του συγγραφέα του το 1991. Απεικονίζει και πάλι έναν περίεργο, αλλόκοτο θίασο χαρακτήρων που ψάχνει να βρει το όποιο νόημα σ’ αυτή τη ζωή, αν τελικά αυτό υπάρχει, καθώς ίσως να μην υπάρχει και τίποτα. Ο κόσμος αντιμετωπίζεται σαν ένα σουρεαλιστικά γραμμένο μυθιστόρημα με τους ανθρώπους απελπισμένα νευρικούς να προσπαθούν να ανακαλύψουν τι ο δημιουργός θέλει να πει. Αδυσώπητα απολαυστική, σπαρακτικά αστεία και μελαγχολική συνάμα γραφή.
«Σε όλους έδινα την ίδια συμβουλή -είτε επρόκειτο για επίδοξο αυτόχειρα, είτε για απογοητευμένο σταλινικό, για απατημένο σύζυγο, για γυναίκα καρκινοπαθή, για συγγραφέα που δεν έχει βρει αναγνώριση, για εφευρέτη που του κλέψανε την πατέντα: Αυτός ο κόσμος δεν είναι ο δικός μας κόσμος, δεν τον δημιουργήσαμε εμείς, κι ούτε έχουμε τη δύναμη να τον αλλάξουμε. Οι Ανώτερες Δυνάμεις μόνο ένα χάρισμα μας έδωσαν: την ελευθερία να επιλέγουμε τα βάσανά μας και τις ψευδαισθήσεις μας. Η συμβουλή μου, λοιπόν, ήταν: Μην κάνετε τίποτα. Έφτιαξα μάλιστα κι ένα ρητό: Τίποτα δεν είναι καλύτερο απ’ το τίποτα. Στο κάτω- κάτω, οι περισσότερες από τις Δέκα Εντολές μάς λένε ακριβώς να μην κάνουμε κάτι. Όπως λέει και στην Γκεμαρά: ‘Το προτιμότερο είναι να κάθεσαι και να μην κάνεις τίποτα’. Συμβούλεψα τους ακροατές μου να αντικαταστήσουν προσωρινά το ένα πάθος τους με κάποιο άλλο. Αν έχεις αποτύχει στα ερωτικά, διοχέτευσε την ενέργειά σου στη δουλειά ή σε κάποιο χόμπυ ή σ’ ένα είδος ψυχαγωγίας. Γιατί να αυτοκτονήσεις αφού τελικά όλοι αναπόφευκτα θα πεθάνουμε; Ο θάνατος δεν σταματά το ανθρώπινο πνεύμα. Ψυχή, ύλη και ενέργεια είναι όλα από την ίδια ουσία. Ο θάνατος είναι απλώς η μετατόπιση από τη μια σφαίρα στην άλλη. Αν το σύμπαν είναι ζωντανό, τότε ο θάνατος δεν εμπεριέχεται σ’ αυτό. Πώς μπορεί να υπάρχει τέλος σε κάτι που είναι άπειρο; Αυτό ακριβώς που γεμίζει τρόμο τους ζωντανούς -δηλαδή ο θάνατος- μπορεί κάλλιστα να αποτελέσει πηγή ατέρμονης μακαριότητας (σσ. 220-221)».
Η «Μεσούγκα» του Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δώμα σε μετάφραση Μαργαρίτας Ζαχαριάδου.
Κώστας Μοστράτος
