Η κυβέρνηση αποφάσισε πως δε σηκώνει νταϊλίκια και τσαμπουκάδες από τους οπλοφόρους της Κρήτης. Τί είναι νταϊλίκι; Σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, είναι η συμπεριφορά του νταή, ο παλληκαρισμός, το ζοριλίκι, και προέρχεται από το τουρκικό «dayilik», από το dayi, τον νταή. Αυτός έχει και τη σπανιότερη σημασία του γενναίου ανθρώπου, αυτού που κάνει θαρραλέες πράξεις, του παλληκαριού. Όμως, η δεύτερη σημασία της λέξης, η πιο ουσιαστική, είναι αυτή του ψευτοπαλληκαρά, του κουτσαβάκη. Νταή λέμε αυτόν που υποκρίνεται τον θαρραλέο, ενώ στην πραγματικότητα συνήθως δεν είναι τέτοιος, αλλά ένας θρασύδειλος. «Dayi» κυριολεκτικά σημαίνει τον εκ μητρός θείο, τον προστάτη, απ’ οπου η αρχική σημασία του γενναίου.

Ο «τσαμπουκαλής» είναι αυτός που «πουλάει τσαμπουκά, ή τσαμπουκαλίκι». Στα τούρκικα, «sabika» σημαίνει «προηγούμενη καταδίκη, ποινή», δηλαδή ποινικό παρελθόν. Ο «sabikali» είναι ο σεσημασμένος, αυτός που έχει λερωμένο ποινικό μητρώο. Οι λέξεις μεταφέρθηκαν σχεδόν αυτούσιες στα ελληνικά: ο τσαμπουκάς είναι η μάγκικη και προκλητική συμπεριφορά, το νταηλίκι, το ζοριλίκι, και συνεκδοχικά, αυτός που συμπεριφέρεται έτσι, δηλαδή ο τσαμπουκαλής, ο νταής.

Όμως, ο «τσαμπουκάς» έχει και τη θετική συμπαραδήλωση του θάρρους και της τιμής. Στο στρατό το καψώνι γινόταν, παλιότερα τουλάχιστον, για «να σπάσει ο τσαμπουκάς» στους νεοσύλλεκτους. Δηλαδή να τους ρίξει το ηθικό, να τους καταρρακώσει το φρόνημα, ώστε να γίνουν πειθήνιοι και να μάθουν να υπακούν. Συνεπώς, εάν δεν τους τσάκιζε ψυχολογικά ο λοχίας με τα ουρλιαχτά, τις προσβολές και την άσκοπη και σκληρή σωματική καταπόνηση, εάν κατάφερναν οι στρατιώτες να κρατήσουν την αξιοπρέπειά τους παρόλα τα καψώνια, τότε, ναι, είχαν ακέραιο τον τσαμπουκά τους και την παλληκαριά τους αλώβητη.

Πάντως, μού φαίνεται πως μόνο η ίδια η κρητική κοινωνία, θα μπορούσε να σπάσει τον τσαμπουκά στους κουμπουροφόρους νταήδες, κι όχι η όποια κυβέρνηση.

Παύλος Μεθενίτης