Οι χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας την περίοδο 2026-2027, το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, η Διεύρυνση της ΕΕ και η γεωοικονομική κατάσταση είναι τα τέσσερα βασικά θέματα που θα απασχολήσουν το σημερινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις Βρυξέλλες.
Παρουσία του Ουκρανού Προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, κεντρικό θέμα της Συνόδου Κορυφής παραμένει η χρηματοδότηση της Ουκρανίας την επόμενη διετία. Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων καλούνται να δώσουν συνέχεια στη δέσμευση που ανέλαβαν στο προηγούμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για την κάλυψη των πιεστικών οικονομικών, στρατιωτικών και ανθρωπιστικών αναγκών του Κιέβου. Οι ηγέτες της ΕΕ καλούνται να χρησιμοποιήσουν τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για τη χρηματοδότηση της άμυνας της Ουκρανίας καθώς αυξάνεται η πίεση στα κράτη μέλη να υποστηρίξουν ένα δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για το Κίεβο ενόψει της συνόδου κορυφής στις Βρυξέλλες
Κατά εκτιμήσεις του ΔΝΤ, οι συνολικές ανάγκες κατά την περίοδο 2026-2027 θα ανέλθουν σε 135,7 δισεκ. ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει παρουσιάσει δύο βασικές επιλογές, που καλύπτουν περίπου τα δύο τρίτα του απαιτούμενου ποσού, δηλαδή 90 δισ. ευρώ. Η πρώτη αφορά κοινό δανεισμό της ΕΕ, με εγγύηση τον κοινοτικό προϋπολογισμό, λύση που απαιτεί ομοφωνία και συναντά ισχυρές αντιστάσεις από κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, ενώ η Ουγγαρία δηλώνει ανοιχτά αντίθετη.
Η δεύτερη επιλογή, που κερδίζει έδαφος μεταξύ των κρατών-μελών, είναι το λεγόμενο «δάνειο επανορθώσεων», με αξιοποίηση δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην ΕΕ. Πρόκειται για λύση που θα μπορούσε να εγκριθεί με ειδική πλειοψηφία και δεν επιβαρύνει άμεσα τους εθνικούς προϋπολογισμούς. Σε αυτή την περίπτωση, η Ουκρανία θα αποπληρώσει το δάνειο μόνο εφόσον η Ρωσία καταβάλει αποζημιώσεις, διαφορετικά, οι κυρώσεις θα παραμείνουν σε ισχύ και τα ρωσικά κεφάλαια παγωμένα. Υπενθυμίζεται ότι τα κράτη-μέλη αποφάσισαν πρόσφατα να παρατείνουν επ’ αόριστον το πάγωμα των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων, χωρίς την ανάγκη εξαμηνιαίας ανανέωσης.
Περίπου 210 δισ. ευρώ από τα αποθεματικά της ρωσικής κεντρικής τράπεζας βρίσκονται δεσμευμένα σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα της ΕΕ, εκ των οποίων περίπου 185 δισεκ. ευρώ τελούν υπό τη διαχείριση της Euroclear στο Βέλγιο. Η βελγική κυβέρνηση συνεχίζει να εκφράζει έντονες ανησυχίες για τους νομικούς και χρηματοοικονομικούς κινδύνους και αξιώνει ισχυρές και άμεσες εγγυήσεις από τους ευρωπαίους εταίρους, πιο συγκεκριμένα ότι θα μοιραστούν το ενδεχόμενο κόστος.
Τι είναι τα δεσμευμένα ρωσικά κεφάλαια
Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ και οι σύμμαχοι πάγωσαν κρατικά ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, κυρίως αποθεματικά της ρωσικής κεντρικής τράπεζας, εντός ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Στην ΕΕ υπολογίζεται ότι περίπου 210 δισ. ευρώ ρωσικών κρατικών κεφαλαίων είναι «παρκαρισμένα», με το μεγαλύτερο μέρος τους στην Euroclear στις Βρυξέλλες, η οποία κερδίζει σημαντικούς τόκους από την τοποθέτησή τους.
Τα κεφάλαια αυτά δεν ανήκουν σε ιδιώτες ολιγάρχες αλλά στο ρωσικό κράτος, κάτι που δημιουργεί διαφορετικά νομικά και πολιτικά διλήμματα σε σχέση με τις κλασικές κυρώσεις σε πρόσωπα. Η χρήση τους συνδέεται με την αρχή ότι ο επιτιθέμενος (Ρωσία) πρέπει να αποζημιώσει για τις καταστροφές στην Ουκρανία, αλλά και με τον φόβο ότι η κατάσχεση «πυρήνα» κρατικών αποθεματικών μπορεί να προκαλέσει διεθνείς νομικές αντιδράσεις και να πλήξει την εμπιστοσύνη στο ευρώ ως ασφαλές νόμισμα αποθεματικών.
Οι ευρωπαϊκές χώρες είναι διχασμένες ανάμεσα σε υποστηρικτές πλήρους χρήσης των δεσμευμένων ρωσικών κεφαλαίων για δάνειο επανορθώσεων στην Ουκρανία και σκεπτικές φωνές που ζητούν εγγυήσεις και περιορισμούς. Τα σχέδια είναι δύο είτε έκδοση ενός μηδενικού δανείου αποζημιώσεων με βάση τα ακινητοποιημένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία είτε να δανειστούν τα χρήματα από κοινού.
Ήδη, η Ρωσία έχει κινηθεί νομικά εναντίον της Euroclear, ενώ η ρωσική κεντρική τράπεζα χαρακτηρίζει τα σχέδια της ΕΕ «παράνομα» και απειλεί με αντίμετρα, συμπεριλαμβανομένης της δέσμευσης δυτικών περιουσιακών στοιχείων στη Ρωσία.
Ρώσοι αξιωματούχοι, όπως ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, έχουν φτάσει να προειδοποιούν ότι η πλήρης κατάσχεση ρωσικών αποθεματικών θα μπορούσε να θεωρηθεί πράξη εχθρική που προσεγγίζει κατάσταση πολέμου, γεγονός που επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το κλίμα.
Κράτη-μέλη, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία, ζητούν διαβεβαιώσεις ότι τυχόν ενεργοποίηση των εγγυήσεων δεν θα επιβαρύνει τους εθνικούς στόχους δαπανών στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων.
Την ίδια στιγμή, το Βέλγιο, η Ιταλία, η Βουλγαρία και η Μάλτα υπέγραψαν κοινή δήλωση που ζητεί τη συνέχιση της διερεύνησης «εναλλακτικών επιλογών» που θα είχαν μικρότερο οικονομικό και νομικό ρίσκο.
Οι διαβουλεύσεις συνεχίστηκαν ως την τελευταία στιγμή χθες Τετάρτη το βράδυ σε επίπεδο πρέσβεων, με την πλειοψηφία των κρατών-μελών να εμφανίζεται καταρχήν υπέρ του δανείου επανορθώσεων, υπό την προϋπόθεση ύπαρξης επαρκών εγγυήσεων και μηχανισμών αλληλεγγύης. «Πρέπει να βρεθεί συμφωνία – αλλιώς το μήνυμα για την ΕΕ θα είναι καταστροφικό», σημείωναν Ευρωπαίοι διπλωμάτες.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης της Συνόδου μέχρι να υπάρξει αποτέλεσμα, ενώ η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας ξεκαθάρισε ότι οι ηγέτες δεν θα φύγουν χωρίς απόφαση. Από την πλευρά του, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προειδοποίησε ότι τυχόν αποτυχία στην προσπάθεια εξεύρεσης συμφωνίας για την Ουκρανία θα έπληττε σοβαρά την Ευρώπη για χρόνια. Για τον καγκελάριο Μερτς, το σημερινό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο δεν καλείται απλώς να χρηματοδοτήσει την Ουκρανία, αλλά να αποδείξει ότι μπορεί να σταθεί ενωμένο «σε μια κρίσιμη καμπή της ιστορίας».
Το Βέλγιο, το οποίο φιλοξενεί το μεγαλύτερο μέρος των 210 δισ. ευρώ (185 δισ. λίρες) ακινητοποιημένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην ΕΕ, δηλώνει ότι δεν έχει επαρκείς εγγυήσεις ότι τα κράτη μέλη θα έρθουν σε βοήθειά του εάν το σχέδιο αποτύχει, αφήνοντας τις Βρυξέλλες με ένα λογαριασμό πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η ρωσική κεντρική τράπεζα ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα ότι ζητά 230 δισ. δολάρια (202 δισ. λίρες) ως αποζημίωση από την Euroclear, την εταιρεία αποθετηρίου τίτλων με έδρα τις Βρυξέλλες που κατέχει το μεγαλύτερο μέρος του κρατικού πλούτου της Ρωσίας στην ΕΕ. Το Βέλγιο φοβάται επίσης ότι τα δικαστήρια των χωρών που είναι σύμμαχοι της Ρωσίας θα προχωρήσουν στην κατάσχεση δυτικών περιουσιακών στοιχείων για να επιβάλουν τις απαιτήσεις τους κατά της Euroclear.
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας , Τζιόρτζια Μελόν, δήλωσε ότι η χρήση των περιουσιακών στοιχείων της Ρωσίας που έχουν παγώσει στην Ευρώπη για να βοηθηθεί η Ουκρανία χωρίς μια σταθερή νομική βάση θα έδινε στη Μόσχα «την πρώτη νίκη από την αρχή του πολέμου». Όπως και το Βέλγιο, η Ιταλία υποστηρίζει ότι η κοινή δανειοδότηση της ΕΕ θα ήταν ένας ασφαλέστερος τρόπος χρηματοδότησης της Ουκρανίας.
«Η Ιταλία, φυσικά, θεωρεί ιερή την αρχή ότι η Ρωσία πρέπει να πληρώσει πρωτίστως για την ανοικοδόμηση της χώρας που επιτέθηκε, αλλά αυτό το αποτέλεσμα πρέπει να επιτευχθεί με μια σταθερή νομική βάση», δήλωσε η Μελόνι στους Ιταλούς πολιτικούς.
Από την πλευρά του ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, δήλωσε ότι θα συνεχίσει να αγωνίζεται για να καταστήσει τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία ύψους 90 δισ. ευρώ (79 δισ. λίρες) «χρησιμοποιήσιμα για την άμυνα της Ουκρανίας». Σε συνέντευξή του στην κρατική τηλεόραση την Τρίτη, εκτίμησε τις πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας ως «50/50». Ο Μερτς δήλωσε ότι το ποσό αυτό θα χρηματοδοτούσε τον ουκρανικό στρατό για «τουλάχιστον άλλα δύο χρόνια», ενώ η χρήση του θα έστελνε ένα σαφές μήνυμα στον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν.
Είπε ότι έλαβε σοβαρά υπόψη τις ανησυχίες του Βελγίου. «Γι’ αυτό προσπαθώ μαζί με τους εταίρους μας να τις μετριάσουμε», δήλωσε ο Μερτς, υποστηρίζοντας ότι το σχέδιο της Επιτροπής «συμμορφώνεται απόλυτα με το διεθνές δίκαιο και τις διεθνείς υποχρεώσεις».
Σύμφωνα με το σχέδιο, η ΕΕ θα χορηγήσει στο Κίεβο δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί μέσω δανεισμού από την Euroclear. Το δάνειο θα αποπληρωθεί μόνο εάν και όταν η Μόσχα καταβάλει αποζημιώσεις στην Ουκρανία.
Η κυβέρνηση της Ουγγαρίας, η οποία είναι εχθρική προς την Ουκρανία, έχει υποσχεθεί να ασκήσει βέτο σε οποιαδήποτε προσπάθεια χρήσης του προϋπολογισμού της ΕΕ ως εγγύηση για δάνειο προς το Κίεβο. Αντίθετα, το δάνειο αποζημιώσεων θα απαιτούσε μόνο την πλειοψηφία των κρατών μελών της ΕΕ, αν και ορισμένοι διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι θα ήταν αδιανόητο να απομονωθεί το Βέλγιο.
«Η συντριπτική πλειοψηφία των κρατών μελών τάσσεται υπέρ του δανείου αποζημίωσης», δήλωσε ένας ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ. «Οποιαδήποτε λύση που θα απαιτούσε ομοφωνία δεν θεωρώ ότι είναι ρεαλιστική, οπότε επιστρέφουμε στο δάνειο αποζημίωσης».
Την περασμένη εβδομάδα, η ΕΕ χρησιμοποίησε έκτακτα μέτρα για να παγώσει επ’ αόριστον 210 δισ. ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην Ένωση, αποτρέποντας τον κίνδυνο απώλειας του ελέγχου των κεφαλαίων σε περίπτωση που η Ουγγαρία ή οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση φιλική προς το Κρεμλίνο ασκούσε βέτο στην ανανέωση των κυρώσεων, οι οποίες πρέπει να ανανεώνονται κάθε έξι μήνες.
Το Βέλγιο πρότεινε ότι αυτές οι έκτακτες εξουσίες θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τη χορήγηση ενός δανείου της ΕΕ προς την Ουκρανία με εγγύηση τον προϋπολογισμό, παρακάμπτοντας την ανάγκη ομοφωνίας. Ωστόσο, άλλες χώρες υποστηρίζουν ότι αυτό θα ήταν μια υπερβολική νομική παραβίαση. «Αυτό είναι αδύνατο», δήλωσε ένας ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ, ο οποίος ωστόσο εξέφρασε τη συμπάθειά του για τη θέση του Βελγίου.
Τα άλλα θέματα της συνόδου
Όσον αφορά τα υπόλοιπα θέματα της Συνόδου Κορυφής, οι ηγέτες της ΕΕ θα έχουν μια πρώτη, στρατηγικού χαρακτήρα, συζήτηση για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ένωσης (2028-2034). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπέβαλε την πρότασή της τον Ιούλιο του 2025, ενώ η δανική προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά το προπαρασκευαστικό έργο. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Κόστα, στόχος είναι να επιτευχθεί συμφωνία έως το τέλος του 2026, ώστε τα νέα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ να τεθούν σε ισχύ στις αρχές του 2028.
Όσον αφορά τη διεύρυνση της ΕΕ –ο Αντόνιο Κόστα τη χαρακτηρίζει «γεωστρατηγική επένδυση στην ειρήνη, την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την ευημερία»– οι ηγέτες θα εξετάσουν την πρόοδο που έχουν σημειώσει ορισμένες υποψήφιες χώρες. Σύμφωνα με τον ίδιο, κάποιες εξ αυτών ενδέχεται να πληρούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για ένταξη στο όχι τόσο μακρινό μέλλον. Η ενταξιακή πορεία παραμένει αυστηρά αξιοκρατική και συνδεδεμένη με την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων, ενώ οι συζητήσεις θα επικεντρωθούν στα επόμενα βήματα, με βάση την πρόοδο που έχει επιτευχθεί.
Κατά τη διάρκεια του δείπνου εργασίας, οι ηγέτες της ΕΕ θα ανταλλάξουν απόψεις για τη γεωοικονομική κατάσταση και τον αντίκτυπό της στην ανταγωνιστικότητα της Ένωσης. Όπως τονίζει ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, είναι κρίσιμο να αξιολογηθούν οι πιέσεις όσο και οι ευκαιρίες που αναδύονται σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου γεωοικονομικού ανταγωνισμού, όπου οι βασισμένες σε κανόνες σχέσεις και οι παραδοσιακές εταιρικές σχέσεις δεν μπορούν πλέον να θεωρούνται δεδομένες. Η συζήτηση θα επικεντρωθεί σε τρεις άξονες: την αντιμετώπιση εξωτερικών οικονομικών και πολιτικών πιέσεων, την επιτάχυνση της εμπορικής ατζέντας της ΕΕ και την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας και της ανταγωνιστικότητας.
Στην ημερήσια διάταξη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου περιλαμβάνονται επίσης η κατάσταση στη Μέση Ανατολή, και ζητήματα άμυνας, ασφάλειας και μετανάστευσης, που πάντως αναμένεται να συζητηθούν συνοπτικά.
Πηγή: ΑΠΕ ΜΠΕ
