Με αφορμή τις φωτογραφίες- ντοκουμέντα της περιόδου της Κατοχής που αποτυπώνουν στιγμές από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων αντιστασιακών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και με σημείο αναφοράς το βιβλίο του «Οι Δωσίλογοι», ένα έργο που έχει προκαλέσει έντονες συζητήσεις και ισχυρές συναισθηματικές αντιδράσεις, ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης μίλησε στον Αθήνα 984 και στον Γιώργο Τραπεζιώτη.
Εστιάζοντας στις πρόσφατες φωτογραφίες που συνδέονται με την εκτέλεση των 200, ο κ. Χαραλαμπίδης έκανε λόγο για συγκλονιστικά τεκμήρια: «Ακόμη και για εμάς που έχουμε δει χιλιάδες φωτογραφίες της Κατοχής, αυτές είναι συνταρακτικές. Η εκτέλεση των 200 αποτελεί μία από τις πιο μαύρες ημέρες της Κατοχής και τη μεγαλύτερη ομαδική εκτέλεση στην Αθήνα. Ξαφνικά, αυτό που υπήρχε στη συλλογική μνήμη αποκτά οπτική υλικότητα», τόνισε, απορρίπτοντας κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς περί τεχνητής κατασκευής τους μέσω ΑΙ: «Οι φωτογραφίες είναι γνήσιες. Γνωρίζουμε από την έρευνα ότι οι Γερμανοί φωτογράφιζαν συστηματικά τα πάντα. Δεν μου φαίνεται καθόλου ότι πρόκειται για δημιουργία τεχνητής νοημοσύνης», σχολίασε.
«Συνολικά, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής εκτελέστηκαν 650–700 άνθρωποι, ενώ οι νεκροί της Κατοχής στον νομό Αττικής ξεπερνούν τις 3.000», σημείωσε.
«Αυτές οι φωτογραφίες δεν πρέπει να καταλήξουν στα χέρια ιδιωτών συλλεκτών»
«Σίγουρα βλέπουμε το σκοπευτήριο της Καισαριανής, σίγουρα βλέπουμε το στρατόπεδο συγκέντρωσης Χαϊδαρίου. Θέλω να καταφέρω να ταυτοποιήσω έστω και ένα από τα πρόσωπα που εμφανίζονται. Τα ονόματα των 200 εκτελεσμένων είναι γνωστά. Χρειαζόμαστε πλήρη τεκμηρίωση για να είμαστε απόλυτα βέβαιοι για αυτό που βλέπουμε. Και κυρίως, αυτές οι φωτογραφίες δεν πρέπει να καταλήξουν στα χέρια ιδιωτών συλλεκτών. Πρόκειται για ιστορικά τεκμήρια που ανήκουν στη δημόσια μνήμη».
«Ο δωσιλογισμός είχε βαρύ θεσμικό αποτύπωμα»
«Δύο συναισθήματα γεννά το βιβλίο μου ”Οι δωσίλογοι”, έκπληξη και θυμό. Έκπληξη, γιατί για δεκαετίες δεν γνωρίζαμε την πραγματική έκταση και τη φύση των γεγονότων. Και θυμό, γιατί όσα συνέβησαν την περίοδο της Κατοχής είναι βαθιά εξοργιστικά. Η συνεργασία με τον κατακτητή αποτελεί ίσως το πιο σκοτεινό κεφάλαιο αυτής της εξαιρετικά δύσκολης εποχής. Υπάρχει ένα …νεφέλωμα που ονομάζεται δωσιλογισμός. Ξέρουμε ότι υπήρξαν συνεργάτες, αλλά δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια τι έκαναν, πώς οργανώθηκε αυτή η συνεργασία . Η εικόνα που έχει διαμορφωθεί πως επρόκειτο για μεμονωμένες περιπτώσεις ανθρώπων που …“ξεστράτισαν”, δεν ανταποκρίνεται στην ιστορική πραγματικότητα. Η συνεργασία είχε βαρύ θεσμικό αποτύπωμα. Ήταν μια οργανωμένη διαδικασία που λειτούργησε μέσα από το ίδιο το κατοχικό ελληνικό κράτος».
Πλήρης ατιμωρησία για τους συνεργάτες των κατακτητών
« Η συνεργασία με τον κατακτητή, δεν ήταν κάτι τυχαίο ή περιστασιακό, ούτε αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα ως φαινόμενο. Αντίστοιχες μορφές συνεργασίας συναντάμε σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη. Όμως, η Ελλάδα καταγράφεται ως η μοναδική χώρα που ουσιαστικά δεν τιμώρησε τους συνεργάτες των κατακτητών. Αντίθετα, επικράτησε πλήρης ατιμωρησία. Έστειλαν στα δικαστήρια και επέβαλαν βαρύτατες ποινές , ακόμα και θανατικές καταδίκες, στους αντιστασιακούς που ανήκαν στο ΕΑΜ επειδή αυτοί ήταν στην πλευρά των ηττημένων, στα Δεκεμβριανά και στον εμφύλιο».
«Το ελληνικό κράτος, στέκεται φοβικά απέναντι στην ίδια του την ιστορία»
«Είμαστε περήφανοι για την ιστορίας μας αλλά δυστυχώς δεν την ξέρουμε. Δεν έχουμε την εικόνα, κυρίως της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, κυρίως επειδή αυτά που μαθαίνουμε, σε μεγάλο βαθμό στηρίζονται σε στρεβλώσεις, σε μύθους, σε παραποιήσεις, στα αφηγήματα που εξυπηρετεί πολιτικά τη μία ή την άλλη πλευρά. Και όπου υπάρχει θολούρα είναι πρόσφορο έδαφος για να αναπτυχθεί η πολιτική χρήση της ιστορίας. Η ιστορία μας ενδιαφέρει γιατί μας κάνει καλύτερους πολίτες. Το μεγάλο πρόβλημα ξεκινάει από τα σχολεία όπου απουσιάζει σοβαρό κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας. Το ελληνικό κράτος, στέκεται φοβικά απέναντι στην ίδια του την ιστορία. Υπάρχουν πολιτικοί λόγοι. Θεωρούν ότι η σύγχρονη ιστορία μπορεί να μας διχάσει. Γενικότερα, οι άνθρωποι που γνωρίζουν την ιστορία είναι λιγότερο… πειθαρχημένοι».
