«Όταν φτάσεις σε μια ορισμένη ηλικία, πρέπει να περιμένεις πως θα φέρει τα σημάδια και τις ουλές της μακράς σου ζωής -και βέβαια ότι οι περισσότερες από τις οπές του σώματός σου θα έχουν, μία προς μία, υποστεί ιατρική εισβολή: αυτιά, μύτη, λαιμός, μάτια (με λέιζερ), πρωκτός, πέος, κόλπος (σ. 71)».
Ο δημοφιλής Βρετανός συγγραφέας μιλάει για τη διαδικασία της μνήμης, ακούσιας και εκούσιας, για τις προυστικές μαντλέν που μπορούν να αναζωπυρώσουν λησμονημένες μνήμες, εικόνες, αισθήσεις. Χρησιμοποιώντας το τέχνασμα της ιστορίας μέσα στην ιστορία, ανακαλεί τη σχέση δύο φίλων του από την Οξφόρδη που ερωτεύονται στα είκοσι, χωρίζουν και μετά από σαράντα χρόνια ξαναβρίσκονται. Μιλάει, ακόμη, για τα γηρατειά, την αναπόφευκτη φθορά του σώματος και τον θάνατο, καθώς βρίσκεται πλέον ο ίδιος σε ηλικία απολογισμού. Όχι όμως μ’ έναν πεσιμιστικό, μελαγχολικό τόνο, αλλά με χιούμορ, καυστική διάθεση και ελεγχόμενες δόσεις σκωπτικής και κυνικής ματιάς.
Ο Τζούλιαν Μπαρνς γράφει πολλές φορές ότι αυτό είναι το τελευταίο του βιβλίο και οι «Αναχωρήσεις» εκδόθηκαν με αφορμή τα φετινά ογδοηκοστά του γενέθλια. Επιστρέφει σε όλα αυτά που τον απασχολούσαν πάντοτε -τα μονοπάτια της μνήμης, της ιστορίας και των προσωπικών σχέσεων- με τον γνώριμο φλεγματικό του εαυτό και τις αξιοθαύμαστες γνώσεις του για να παραδώσει έναν συγκινητικό γλυκόπικρο αποχαιρετισμό στους αναγνώστες του στις δύο τελευταίες σελίδες. Ένα αντίο και ένα μεγάλο ευχαριστώ.
«Στο πρώτο μου μυθιστόρημα είχα παραθέσει επιδοκιμαστικά τους στίχους του (Θεόφιλου Γκοτιέ) για την αθανασία της τέχνης -πώς τίποτα, ούτε καν οι θεοί, δεν διαρκεί για πάντα, εκτός από την Τέχνη, που μόνη αντέχει… Τα μεγάλα ποιήματα διαρκούν περισσότερο από τον μπρούντζο. Δεν πιστεύω πλέον σ’ αυτή τη γοητευτική ρομαντική φαντασίωση. Ή θα ανατινάξουμε τον πλανήτη και μαζί του όλη την τέχνη ή θα επιβιώσουμε, αλλά θα εξελιχθούμε σε κάτι που δεν μπορούμε καν να φανταστούμε – κάτι που δεν θα μοιάζει καθόλου μ’ αυτό που είμαστε τώρα, με τις απλές μας επιθυμίες για Θεό, αγάπη, ευτυχία και τέχνη. Θα εξελιχθούμε σε μια μορφή ζωής που θα απέχει τόσο πολύ από εμάς όσο απέχουμε εμείς από μια αμοιβάδα (σ. 189)».
Οι «Αναχωρήσεις» του Τζούλιαν Μπαρνς κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση Κατερίνας Σχινά.
Κώστας Μοστράτος
