«Και ξαφνικά μου ήρθε η σκέψη ότι, κοίτα να δεις, ώστε αυτή είναι λοιπόν η κληρονομιά μου. Η ομολογία ενός φόνου. Και μάλιστα του φόνου του παππού μου. Του οποίου ήμουν επίσης κληρονόμος (σσ. 23-24)».
Ένα τηλεφώνημα βγάζει από την ηρεμία του τον Γιώργο Ασλανίδη, καθώς ένας ηλικιωμένος έχει ζητήσει σε περίπτωση θανάτου του να ενημερωθεί αυτός. Η κληρονομιά του αγνώστου άντρα οδηγεί τον κεντρικό αφηγητή σ’ έναν χαοτικό λαβύρινθο και στην αναζήτηση ενός σκοτεινού παρελθόντος, εκείνου που συγγενικά πρόσωπα έκρυβαν προσεκτικά και συστηματικά. Οι συνέπειες των πράξεων όμως παραμένουν και έχουν αφήσει ένα ισχυρό αποτύπωμα. Ένας μίτος αρχίζει να ξετυλίγεται και περιλαμβάνει στυγερά εγκλήματα στην περίοδο της Κατοχής, την τρομοκρατία της πείνας και το κυνήγι της φρικτής Ειδικής Ασφάλειας που ζητά, πέρα από την εξόντωση των αντιπάλων, τρόπους εύκολου πλουτισμού.
Η Ελισάβετ Χρονοπούλου, μετά την πολυβραβευμένη συλλογή διηγημάτων της «Ο έτερος εχθρός», ξαναγυρίζει σε μια ζοφερή περίοδο για να εξερευνήσει τα εγκλήματα προδοσίας, δωσιλογισμού και συνεργασίας, τα οποία η ελληνική κοινωνία αποσιώπησε και άφησε ατιμώρητα. Ένα ισχυρό ερώτημα δημιουργείται κατά τον ιστορικό Μενέλαο Χαραλαμπίδη, που έχει γράψει και το επίμετρο του βιβλίου: «Από τι ανθρώπινο υλικό χτίστηκε η μεταπολεμική κοινωνία;», ένα ερώτημα με συνεχώς πλείστες και διαφορετικές κατά καιρούς απαντήσεις.
«Τι παραπάνω θέλετε; Να εκδικηθείτε κι εμένα; Να λερώσετε τη μνήμη της στην καρδιά μου; Να μάθω ποια ήταν στ’ αλήθεια; Και δηλαδή ποια ήταν; Γιατί η δική σας είναι η αληθινή κι όχι η δική μου; Όντως πιστεύετε πως οι αποκαλύψεις σας μπορούν ν’ αλλάξουν το παρελθόν που έχω ζήσει; Να ακυρώσουν την αγάπη της; Μα η αγάπη της ήτανε πράξη, μια σειρά από πράξεις, και οι πράξεις μας μένουν για πάντα σ’ αυτόν τον κόσμο, εσείς δεν το είπατε; Δεν μπορείτε να αλλάξετε το παρελθόν, κύριε Σαρίκα, του είπα αλλά λέγοντάς το τρόμαξα γιατί συνειδητοποίησα πως αν εκείνος δεν μπορεί, ούτε κι εγώ μπορώ. Μια σκέψη μού επιτέθηκε εκείνη τη στιγμή και μου προκάλεσε ίλιγγο: Ακόμα κι αν δεν είχα διαβάσει ποτέ το μπλε τετράδιο, το παρελθόν και πάλι θα υπήρχε, απλώς ερήμην μου (σ. 122)».
Το «Επί σκοπώ πλουτισμού» της Ελισάβετ Χρονοπούλου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.
Κώστας Μοστράτος
