Ρεαλιστικά, ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο και η αστάθεια στα Στενά του Ορμούζ, λειτουργούν ως πολλαπλασιαστής έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι ενεργειακές ροές, οι θαλάσσιες οδοί και η στρατιωτική κινητικότητα συνδέουν πλέον άμεσα δύο γεωγραφικά πεδία που μέχρι πρότινος αντιμετωπίζονταν διακριτά. Η Ισραήλ, επιδιώκει στρατηγικό βάθος και ασφάλεια υποδομών, η Τουρκία εκμεταλλεύεται το ρευστό περιβάλλον για να ενισχύσει την αναθεωρητική της ατζέντα, ενώ Ελλάδα και Κύπρος, ενισχύουν την περιφερειακή αποτροπή και τις περιφερειακές συνεργασίες, μετέχοντας ενεργά στην δυτική αντιαεροπορική άμυνα της Ανατολικής Μεσογείου (Κύπρος, Σούδα, Ισραήλ). Το τετραμερές αυτό υποσύστημα ΙΣΡΑΗΛ- ΤΟΥΡΚΊΑ-ΕΛΛΑΔΑ – Κύπρος, εισέρχεται σε φάση ασύμμετρης αστάθειας: περισσότερες ασκήσεις, παραβιάσεις, αυξημένη ναυτική παρουσία, NAVTEX, εντατικοί διπλωματικοί ελιγμοί και αυξημένος κίνδυνος τοπικού επεισοδίου με υψηλό γεωπολιτικό κόστος. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η νέα ρητορική επίθεση της Τουρκίας σε βάρος της Ελλάδας. Το Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών, κατηγορεί την Ελλάδα για «παράνομους» περιορισμούς αλιείας. Η Άγκυρα επιχειρεί να βαφτίσει «παράνομο» οτιδήποτε απορρέει από τη «Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας», επιμένοντας στη γνωστή στρατηγική των «γκρίζων ζωνών». Η τουρκική πλευρά χαρακτηρίζει «άκυρους» τους συγκεκριμένους χάρτες, που κατέθεσε η Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι «σχεδιάζουν φανταστικά θαλάσσια σύνορα» μεταξύ των δύο χωρών σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα κατέθεσε τους επίμαχους χάρτες στην European Commission, στο πλαίσιο εφαρμογής της κοινής αλιευτικής πολιτικής και ελέγχου δραστηριοτήτων. Η έντονη αντίδραση της Τουρκίας οφείλεται στο ότι οι χάρτες αποτυπώνουν έμπρακτα δικαιώματα που απορρέουν από το United Nations Convention on the Law of the Sea, τα οποία η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει, φοβούμενη παγίωση τετελεσμένων. Η επιμονή στη λογική των «γκρίζων ζωνών» και η απόρριψη χαρτών ως «φανταστικών» συνιστούν πάγια στρατηγική αμφισβήτησης από την Τουρκία. Πέραν της ρητορικής, η Τουρκία δεν παρακολουθεί απλώς τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο και τα Στενά του Ορμούζ, τις αξιοποιεί. Κλιμακώνει την πίεση σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο με παραβιάσεις, NAVTEX και αμφισβήτηση του δικαιώματος άμυνας των ελληνικών νησιών. Παράλληλα, αντιδρά σε σχέδια αεράμυνας που συνδέονται με το NATO, επιδιώκοντας να διατηρήσει περιθώριο στρατηγικής ευελιξίας. Ιδιαίτερη στόχευση της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής, αποτελεί η τριμερής συνεργασία ΙΣΡΑΗΛ- ΕΛΛΑΔΑ- ΚΥΠΡΟΣ, με συνδετικό κρίκο μια ισχυρή στρατιωτική συμφωνία. Η Άγκυρα την παρουσιάζει ως «απειλή» και «περικύκλωση», αξιοποιώντας τη δυσφορία ευρωπαϊκών πρωτευουσών απέναντι στην πολιτική του Β. ΝΕΤΑΝΙΑΧΟΥ, ώστε να εμφανίσει την Αθήνα ως «αποκλίνουσα» εντός της Ε.Ε.
Πάντως, οι σχέσεις Αθήνας–Τελ Αβίβ παραμένουν ισχυρές, με σαφές αμυντικό και ενεργειακό αποτύπωμα, ενώ Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Γερμανία, κρατούν αποστάσεις από τις πολιτικές επιλογές της κυβέρνησης Νετανιάχου. Συμπερασματικά, η περιφερειακή κρίση δεν είναι αποσπασματική. Από τον Περσικό Κόλπο έως το Αιγαίο, διαμορφώνεται ένα ενιαίο γεωπολιτικό τόξο αστάθειας. Και σε αυτό το τόξο, η ισορροπία δεν θα κριθεί μόνο στη διπλωματία, αλλά στην ικανότητα των κρατών να συνδυάσουν αποτροπή, πολυμερείς συμμαχίες και στρατηγική ψυχραιμία.
Χρήστος Καπούτσης
