Ο πόλεμος στο Ιράν δεν εκτονώνεται, μετασχηματίζεται. Και μαζί του μετασχηματίζεται και η ίδια η φύση της σύγκρουσης στο διεθνές σύστημα. Η κρίση στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μια ακόμη περιφερειακή ένταση. Είναι μια πολυεπίπεδη, αδιέξοδη και δυνητικά εκρηκτική αντιπαράθεση, με άμεσες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και στην ενεργειακή ασφάλεια της Δύσης. Η αποκλιμάκωση δεν διαφαίνεται. Αντιθέτως, ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα φάση πίεσης, όπου η ισχύς δεν εκδηλώνεται μόνο με στρατιωτικά πλήγματα, αλλά με πιο σύνθετα εργαλεία: ναυτικό αποκλεισμό, έλεγχο θαλάσσιων αρτηριών, οικονομικό στραγγαλισμό. Πρόκειται για έναν πόλεμο χωρίς εικόνες, αλλά με μετρήσιμες συνέπειες.
Διπλωματία ισχύος: Ουάσιγκτον – Μόσχα: Η διπλωματική κινητικότητα εντείνεται. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντ.Τραμπ συνομιλεί επί ενενήντα λεπτά με τον πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν, σε μια επικοινωνία που υπερβαίνει τα τυπικά όρια. Στην ατζέντα βρίσκονται τόσο ο πόλεμος στην Ουκρανία όσο και η κρίση στη Μέση Ανατολή. Η πρόταση για μια «μικρή εκεχειρία» και η αναφορά σε πιθανό ρόλο της Ρωσίας στην ιρανική κρίση αποκαλύπτουν τη νέα πραγματικότητα: οι μεγάλες δυνάμεις δεν συγκρούονται μόνο, διαπραγματεύονται… Το Ιράν, σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι απλώς στόχος πίεσης. Είναι και πεδίο συνεννόησης.
Η Ευρώπη θα είναι ο μεγάλος χαμένος; Εάν η κρίση κλιμακωθεί ή αν διαταραχθεί η λειτουργία των Στενών του Ορμούζ, το μεγαλύτερο πλήγμα δεν θα το υποστούν οι μεγάλες δυνάμεις. Θα το υποστεί η Ευρώπη. Και αυτό διότι το ευρωπαϊκό μοντέλο ευημερίας βασίστηκε σε ένα εύθραυστο τρίγωνο: φθηνή ενέργεια από τη Ρωσία, φθηνά προϊόντα από την Κίνα και ασφάλεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σήμερα, και οι τρεις αυτοί πυλώνες έχουν αποδυναμωθεί , ίσως και να βρίσκονται υπό κατάρρευση… Η Ευρώπη παραμένει ενεργειακά ευάλωτη, στρατηγικά εξαρτημένη και πολιτικά διαιρεμένη. Συζητά ακόμη για κοινή άμυνα, ενώ το διεθνές περιβάλλον αλλάζει με ταχύτητα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ευημερία των ευρωπαίων, δεν είναι πλέον δεδομένη. Είναι ζητούμενο.
Η Ελλάδα στον πυρήνα των εξελίξεων
Η Ελλάδα δεν είναι απλός παρατηρητής. Αντιθέτως, αναδεικνύεται σε κρίσιμο κόμβο. Η Σούδα αποτελεί στρατηγικό στήριγμα της Δύσης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ελληνική ναυτιλία, που αντιπροσωπεύει περίπου το 20% της παγκόσμιας χωρητικότητας, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή κάθε διαταραχής στις θαλάσσιες μεταφορές. Εάν τα Στενά του Ορμούζ μετατραπούν σε πεδίο κρίσης, τα ελληνικά πλοία θα επηρεαστούν άμεσα, ενώ το κόστος ενέργειας θα αυξηθεί δραματικά. Παράλληλα, η Αλεξανδρούπολη και οι υποδομές LNG ενισχύουν τον ρόλο της χώρας ως ενεργειακού κόμβου. Όμως αυτή η αναβάθμιση συνοδεύεται από ένα παράδοξο: η Ελλάδα αποκτά στρατηγική σημασία, αλλά η ενέργεια παραμένει ακριβή. Η γεωπολιτική αναβάθμιση δεν μεταφράζεται αυτόματα σε οικονομική «ανακούφιση». Αν κάτι αποκαλύπτει η κρίση στα Στενά του Ορμούζ, είναι ότι οι βεβαιότητες τελείωσαν. Η ενέργεια δεν είναι δεδομένη, οι θαλάσσιες οδοί δεν είναι ασφαλείς και η ισχύς δεν ασκείται μόνο με όπλα, αλλά με αντοχές. Η Ευρώπη καλείται να αποφασίσει αν θα παραμείνει θεατής ή αν θα μετατραπεί σε παράγοντα. Και η Ελλάδα, αν θα αρκεστεί στον ρόλο του «χρήσιμου συμμάχου» ή αν θα διεκδικήσει ουσιαστικά ανταλλάγματα, ως ενεργειακή πύλη του αμερικάνικου LNG, για την Ε.Ε.. Διότι σε έναν κόσμο που επαναχαράσσεται, δεν επιβιώνει αυτός που παρακολουθεί. Επιβιώνει αυτός που προβλέπει, προσαρμόζεται και διαπραγματεύεται. Και, τελικά, η απουσία στρατηγικής δεν είναι ουδετερότητα. Είναι επιλογή.
Χρήστος Καπούτσης
