Του Χρήστου Καπούτση
Το μη επανδρωμένο θαλάσσιο σκάφος που εντοπίστηκε ανοιχτά του Ακρωτηρίου Λευκάτα, στη Λευκάδα, δεν αποτελεί απλώς ένα περίεργο περιστατικό ναυτικής ασφάλειας. Συνιστά μια σοβαρή υπόθεση εθνικής επιτήρησης και υβριδικών απειλών, την οποία καλούνται πλέον να διερευνήσουν οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ελλάδας με εξειδικευμένο προσωπικό και τεχνικά μέσα. Το γεγονός ότι το σκάφος βρέθηκε με αναμμένη μηχανή, χωρίς χειριστή και χωρίς μέχρι στιγμής σαφή ταυτοποίηση, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για την προέλευση, την αποστολή και τη διαδρομή του. Οι ελληνικές αρχές εξετάζουν όλα τα ενδεχόμενα: από ένα επιχειρησιακό drone που απώλεσε τον έλεγχο ή εγκαταλείφθηκε, έως πιθανή χρήση του σε διαδρομές λαθρεμπορίου, διακίνησης ναρκωτικών ή άλλες μορφές ασύμμετρων και υβριδικών επιχειρήσεων. Η εικόνα ενός ουκρανικού ναυτικού drone τύπου MAGURA V5 να επιπλέει στα νερά του Ιονίου δεν είναι ένα απλό περιστατικό ασφαλείας. Είναι μια συμπυκνωμένη γεωπολιτική εικόνα της νέας εποχής. Μια υπενθύμιση ότι ο πόλεμος του 21ου αιώνα δεν έχει πλέον σαφή σύνορα, ούτε περιορίζεται στα κλασικά πεδία μάχης. Το μη επανδρωμένο σκάφος που εντοπίστηκε από ψαράδες δεν παραπέμπει σε ερασιτεχνική κατασκευή. Πρόκειται για προηγμένο USV (Unmanned Surface Vehicle), μαύρου χρώματος, με κεραίες, αισθητήρες, συστήματα επικοινωνίας και χαμηλό θερμικό και ραντάρ ίχνος. Δηλαδή, μια πλατφόρμα σχεδιασμένη να κινείται αθόρυβα και να παραμένει δύσκολα ανιχνεύσιμη. Και εδώ βρίσκεται η ουσία του ζητήματος. Τα θαλάσσια drones δεν αποτελούν πλέον αποκλειστικά στρατιωτικά μέσα. Χρησιμοποιούνται διεθνώς για επιτήρηση, συλλογή πληροφοριών, μεταφορά φορτίων, ακόμη και για παράνομες δραστηριότητες χαμηλού ίχνους. Στη Μαύρη Θάλασσα, στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Περσικός Κόλπος έχουν ήδη μετατραπεί σε βασικά εργαλεία σύγχρονου υβριδικού πολέμου. Τα ουκρανικά drones τύπου MAGURA άλλαξαν, σε σημαντικό βαθμό, την ισορροπία ισχύος στη Μαύρη Θάλασσα, πλήττοντας ρωσικά πολεμικά πλοία και μονάδες του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» που μεταφέρει ρωσικό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τις δυτικές κυρώσεις. Τα μη επανδρωμένα αυτά συστήματα λειτουργούν είτε μέσω τηλεχειρισμού είτε αυτόνομα, με χρήση λογισμικού πλοήγησης, αισθητήρων και δορυφορικών επικοινωνιών. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: από πού ξεκίνησε αυτό το σκάφος και πώς κατάφερε να φθάσει στα ελληνικά χωρικά ύδατα χωρίς να εντοπιστεί εγκαίρως από τα μέσα επιτήρησης του Λιμενικού Σώματος, την Ελληνική Ακτοφυλακή και του Πολεμικού Ναυτικού; Διότι, εάν ένα άγνωστο μη επανδρωμένο σκάφος μπορεί να περιπλανιέται στο Ιόνιο χωρίς σαφή εικόνα της διαδρομής του, τότε αναδεικνύεται ένα ευρύτερο επιχειρησιακό πρόβλημα: τα κενά θαλάσσιας επιτήρησης σε μια εποχή όπου οι ασύμμετρες απειλές κινούνται χαμηλά, αθόρυβα και συχνά κάτω από τα συμβατικά όρια εντοπισμού. Το πραγματικό μήνυμα είναι βαθύτερο. Ο πόλεμος της νέας εποχής περνά πλέον από τα Δαρδανέλλια, το Αιγαίο Πέλαγος και το Ιόνιο Πέλαγος. Οι ελληνικές θάλασσες εισέρχονται σε μια νέα ζώνη γεωπολιτικού κινδύνου, όπου η γραμμή ανάμεσα στη στρατιωτική απειλή, την κατασκοπεία, το σαμποτάζ και το οργανωμένο έγκλημα γίνεται όλο και πιο δυσδιάκριτη.
Ουκρανικά drones για την άμυνα της Ελλάδας;
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική πολιτική απέναντι στην Ουκρανία αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η ΕΛΛΑΔΑ στήριξε το Κίεβο από την πρώτη στιγμή της ρωσικής εισβολής, αποστέλλοντας οπλικά συστήματα, πυρομαχικά και κρίσιμο αμυντικό υλικό, ενώ ανέλαβε και σημαντικό οικονομικό κόστος στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών αποφάσεων στήριξης. Κι όμως, παρά αυτή τη στήριξη, η Ουκρανία φαίνεται να θεωρεί στρατηγικά σημαντικότερη την Τουρκία από την Ελλάδα. Οι πληροφορίες περί συνεργασίας σε ναυτικά μη επανδρωμένα συστήματα drones τύπου MAGURA σκοντάφτουν, σύμφωνα με εκτιμήσεις, σε ουκρανικές απαιτήσεις περιορισμένης επιχειρησιακής χρήσης των drones από ελληνικής πλευράς, ακόμη και σε περίπτωση ελληνοτουρκικής κρίσης. Με απλά λόγια, η Ελλάδα θα αποκτούσε ένα προηγμένο οπλικό σύστημα χωρίς πλήρη επιχειρησιακή αυτονομία. Και αυτό αγγίζει τον πυρήνα της εθνικής κυριαρχίας. Σύμφωνα με τις πληροφορίες και τις εκτιμήσεις που διακινούνται στο παρασκήνιο των σχετικών διαβουλεύσεων, η επιχειρησιακή χρήση ουκρανικών θαλάσσιων drones τύπου MAGURA V5 , παρόμοιων με εκείνο που εντοπίστηκε στη Λευκάδα , ακόμη και σε συνθήκες ελληνοτουρκικής κρίσης, θα μπορούσε να τελεί υπό ουκρανική έγκριση. Με άλλα λόγια, για τη χρήση ενός κρίσιμου οπλικού συστήματος σε πιθανή αντιπαράθεση με την Τουρκία, η Αθήνα θα όφειλε προηγουμένως να έχει το «πράσινο φως» του Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Και αυτό εξηγεί γιατί η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει αρνητικά και με ιδιαίτερη διπλωματική δυσφορία, οποιαδήποτε συμφωνία που περιορίζει, άμεσα ή έμμεσα, την εθνική επιχειρησιακή αυτονομία των Ενόπλων Δυνάμεων της Ελλάδας. Η ελληνική αντίδραση θεωρείται εύλογη. Καμία κυρίαρχη χώρα δεν μπορεί να αποδεχθεί περιορισμούς στη χρήση κρίσιμων αμυντικών συστημάτων, ιδιαίτερα όταν απέναντί της βρίσκεται μια αναθεωρητική δύναμη όπως η Τουρκία. Το πολιτικά αποκαλυπτικό στοιχείο είναι άλλο: η Άγκυρα, παρά το διπλό παιχνίδι μεταξύ ΝΑΤΟ και Ρωσία, εξακολουθεί να θεωρείται από το Κίεβο στρατηγικά πιο χρήσιμη από την Αθήνα. Πρόκειται για μια ακόμη επιβεβαίωση της σκληρής πραγματικότητας των διεθνών σχέσεων: τα κράτη δεν λειτουργούν με όρους συναισθηματικής αλληλεγγύης. Λειτουργούν με όρους συμφερόντων, ισχύος και γεωπολιτικής χρησιμότητας. Καταλήγοντας, οι απαιτήσεις είναι πρωτόγνωρες σε έναν σύγχρονο πόλεμο, όπου δεν προηγούνται τελεσίγραφα, ούτε κινούνται στόλοι με σημαίες και σειρήνες. Οι απειλές ταξιδεύουν χαμηλά στη θάλασσα, αθόρυβα, χωρίς πλήρωμα και χωρίς ταυτότητα. Με αλγόριθμους, δορυφορικές επικοινωνίες και τεχνητή νοημοσύνη. Το περιστατικό στη Λευκάδα ίσως αποδειχθεί τελικά κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα μεμονωμένο συμβάν ασφαλείας. Ίσως είναι η πρώτη ορατή προειδοποίηση ότι το Ιόνιο Πέλαγος και το Αιγαίο Πέλαγος εισέρχονται σε μια νέα εποχή υβριδικών απειλών, όπου τα σύνορα ανάμεσα στον πόλεμο, την κατασκοπεία, το σαμποτάζ , την υβριδική απειλή και το οργανωμένο έγκλημα γίνονται σχεδόν αόρατα. Και σε αυτή τη νέα εποχή, η εθνική ασφάλεια δεν θα κρίνεται μόνο από τις φρεγάτες, τα μαχητικά και τους πυραύλους. Θα κρίνεται και από το ποιος βλέπει πρώτος αυτό που κινείται σιωπηλά μέσα στο σκοτάδι.
