Η Ελλάδα είναι πλέον εκτεθειμένη σε ένα νέο παγκόσμιο ενεργειακό και οικονομικό σοκ, καθώς η σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο απειλεί τις αγορές, τη ναυτιλία και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Για δεύτερη συνεχόμενη νύχτα αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν στόχους στην ιρανική επικράτεια, ενώ οι Φρουροί της Ιρανικής Επανάστασης ανακοίνωσαν επιθέσεις εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο Μπαχρέιν και στο Κουβέιτ.
Ο νέος κύκλος στρατιωτικής αντιπαράθεσης ξεκίνησε μετά τα αμερικανικά πλήγματα που ακολούθησαν την κατάρριψη ελικοπτέρου Apache από ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος τύπου Shahed στα Στενά του Ορμούζ. Η εκεχειρία που είχε συμφωνηθεί στις 8 Απριλίου μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης βρίσκεται πλέον στα πρόθυρα κατάρρευσης. Το σημαντικότερο όμως δεν είναι η παραβίαση μιας εύθραυστης συμφωνίας. Είναι η ποιοτική μεταβολή της σύγκρουσης. Για πρώτη φορά μετά από χρόνια πολέμου διά αντιπροσώπων, η αντιπαράθεση δεν διεξάγεται μέσω τρίτων δυνάμεων ή περιφερειακών συμμάχων.
Η σύγκρουση αποκτά τα χαρακτηριστικά άμεσης στρατιωτικής αναμέτρησης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν. Η εξέλιξη αυτή προστίθεται σε ένα ήδη εκρηκτικό διεθνές περιβάλλον. Ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται χωρίς ορατή προοπτική ειρήνευσης. Η Μέση Ανατολή παραμένει σε διαρκή αναταραχή και το Ισραήλ σφυροκοπά ανελέητα περιοχές του Λιβάνου. Η Ερυθρά Θάλασσα και ο Κόλπος του Άντεν έχουν μετατραπεί σε θέατρα υβριδικών και πυραυλικών επιθέσεων. Από τη Βαλτική έως τον Περσικό Κόλπο διαμορφώνεται μια ενιαία ζώνη στρατηγικής αστάθειας, με άμεσες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η πρόσφατη συνέντευξη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην δημοσιογράφο Κριστιάν Αμανπούρ αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο πρωθυπουργός επιχείρησε να συνδέσει τη γεωπολιτική αναβάθμιση της χώρας με την καθημερινότητα των πολιτών, παρουσιάζοντας την Ελλάδα ως πυλώνα σταθερότητας σε μια ταραγμένη περιοχή. Υποστήριξε ότι η συμμετοχή της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στο ΝΑΤΟ, η συμμετοχή στην επιχείρηση ΑΣΠΙΔΕΣ , οι στρατηγικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και η πλήρης ενεργοποίηση της αεροναυτικής βάσης της Σούδας για τις συμμαχικές επιχειρησιακές ανάγκες, οι αμυντικές επενδύσεις σε σύγχρονα οπλικά συστήματα, οι ενεργειακές υποδομές LNG και οι αναπτυσσόμενες συνεργασίες με τα κράτη του Κόλπου και την Ινδία δημιουργούν ένα ισχυρό γεωπολιτικό κεφάλαιο για την Ελλάδα, που μεταφράζεται, κατά την άποψη του πρωθυπουργού, σε οικονομική αξιοπιστία και επενδυτική ελκυστικότητα.
Το ερώτημα όμως παραμένει αμείλικτο: αρκεί ο ρόλος του «πυλώνα σταθερότητας» όταν ολόκληρη η γειτονιά της Ελλάδας φλέγεται, όταν μάλιστα δέχεται άμεσα επιρροές από μια εκτεταμένη γεωπολιτική αποσταθεροποιητική δυναμική; Οι εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο δείχνουν ότι η κατάσταση εισέρχεται σε μια νέα και σαφώς πιο επικίνδυνη φάση. Το Ιράν γνωρίζει ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια συμβατική στρατιωτική αναμέτρηση μεγάλης κλίμακας. Μπορεί όμως να επιδιώξει να αυξήσει το κόστος της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή μέσω ασύμμετρων επιχειρήσεων: επιθέσεων με drones και πυραύλους κατά πολεμικών πλοίων, ναρκοθέτησης θαλάσσιων οδών, προσβολών πετρελαιοφόρων και επιθέσεων εναντίον αμερικανικών βάσεων στο Μπαχρέιν, στο Κατάρ, στο Κουβέιτ και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το ενδεχόμενο περιορισμού ή ακόμη και προσωρινού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Πρόκειται για το ισχυρότερο γεωοικονομικό όπλο της Τεχεράνης. Από τη συγκεκριμένη θαλάσσια αρτηρία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και σημαντικό μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου. Μια παρατεταμένη διαταραχή της ναυσιπλοΐας θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Παράλληλα, δεν μπορεί να αποκλειστεί η περιφερειακή επέκταση της σύγκρουσης στην Ερυθρά Θάλασσα, στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, στον Λίβανο, στη Συρία και στο Ιράκ, μέσω της ενεργοποίησης φιλοϊρανικών οργανώσεων και πολιτοφυλακών. Ένα τέτοιο σενάριο θα δημιουργούσε μια ζώνη αστάθειας που θα εκτεινόταν από τον Περσικό Κόλπο έως τη Διώρυγα του Σουέζ. Οι αγορές ήδη προεξοφλούν μέρος αυτού του κινδύνου. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου αντανακλά τον φόβο μιας ευρύτερης ενεργειακής κρίσης. Εάν τα Στενά του Ορμούζ καταστούν μη λειτουργικά, έστω και προσωρινά, οι τιμές του Brent θα μπορούσαν να κινηθούν σε επίπεδα που θα αναζωπυρώσουν τον πληθωρισμό διεθνώς, θα επιβαρύνουν το κόστος παραγωγής και μεταφορών και θα επηρεάσουν τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών για τα επιτόκια.
Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα θα είναι άμεσες.
Η ενεργειακή εξάρτηση της χώρας μας από τις διεθνείς αγορές σημαίνει ότι κάθε σημαντική αύξηση της τιμής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου θα μεταφερθεί γρήγορα στην πραγματική οικονομία. Καύσιμα, ηλεκτρική ενέργεια, μεταφορές, τουρισμός και κόστος παραγωγής θα δεχθούν ισχυρές πιέσεις. Ταυτόχρονα, η ελληνική ναυτιλία, η μεγαλύτερη εμπορική δύναμη στον κόσμο, θα βρεθεί αντιμέτωπη με αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου, υψηλότερο λειτουργικό κόστος και σοβαρές προκλήσεις ασφαλείας στις θαλάσσιες οδούς που συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η ελληνική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή ναυτική επιχείρηση «ΑΣΠΙΔΕΣ» στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Άντεν. Η αποστολή έχει αναλάβει την προστασία της εμπορικής ναυσιπλοΐας απέναντι στις επιθέσεις των φιλοϊρανών ανταρτών Χούθι της Υεμένης και τη διασφάλιση της ελεύθερης διέλευσης προς τη Διώρυγα του Σουέζ. Η επιχείρηση αυτή δεν αποτελεί απλώς μια ευρωπαϊκή αποστολή ασφαλείας. Αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διατήρηση της ομαλής λειτουργίας των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων και, κατ’ επέκταση, της ελληνικής οικονομίας. Παράλληλα, η Σούδα, οι ενεργειακές υποδομές LNG, η Αλεξανδρούπολη και συνολικά η Ανατολική Μεσόγειος αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική αξία ως κόμβοι υποστήριξης, μεταφορών και ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης. Υπό αυτό το πρίσμα, η προειδοποίηση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη ότι πρέπει να αποφευχθεί η περαιτέρω κλιμάκωση των πολεμικών συγκρούσεων, δεν αποτελεί διπλωματική κοινοτοπία. Αποτελεί ρεαλιστική εκτίμηση των κινδύνων που διαμορφώνονται. Ένας πόλεμος μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν δεν απειλεί μόνο τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής. Απειλεί την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, τη διεθνή οικονομία και την ευημερία εκατομμυρίων πολιτών. Και η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης, ναυτιλιακής ισχύος, ενεργειακής εξάρτησης, αλλά και αυξημένης γεωστρατηγικής σημασίας, θα είναι από τις πρώτες ευρωπαϊκές χώρες που θα αισθανθούν τους κραδασμούς ενός νέου γεωοικονομικού σεισμού.\
Χρήστος Καπούτσης
