Ο Καραγκιόζης είναι ως γνωστόν ο δημοφιλής πρωταγωνιστής του Θεάτρου Σκιών – το όνομά του στα τούρκικα, «καραγκιόζ», σημαίνει «μαυρομάτης».

Στην Ελλάδα, η πρώτη παράσταση Καραγκιόζη καταγράφεται από τον περιηγητή Χομπχάουζ το 1809 στα Γιάννενα, την οποία παρακολούθησε και ο λόρδος Βύρωνας. Αυτή η παράσταση ήταν στα τούρκικα, αλλά η μεγάλη επιτυχία της έδωσε στον Τούρκο καταφερτζή, κουτοπόνηρο, μοιρολάτρη, τεμπέλη και μονίμως πεινασμένο ήρωα μια αυτόχρημα ελληνική ταυτότητα.

Ο Καραγκιόζης σιγά – σιγά γίνεται Ρωμιός της Τουρκοκρατίας, με ένα ορεσίβιο βλάχο για μπάρμπα, τον Μπάρμπα-Γιώργο, ένα τσιράκι των Οθωμανών για κολλητό, τον Χατζηαβάτη, και φίλους που ανταποκρίνονται στις διάφορες «φυλές» της μετεπαναστατικής Ελλάδας, όπως είναι ο Επτανήσιος σιορ Διονύσιος, ο μάγκας Σταύρακας, ο πονηρός Εβραίος, ο μαμάκιας Μορφονιός, κλπ.

Ωστόσο, ο αρχικός Καραγκιόζ, ο Τούρκος, θεωρείται δημιούργημα του Σείχ Κιουστερί, από την Προύσα του 14ου αιώνα. Ο θρύλος λέει πως ο Καραγκιόζης κι ο φίλος του ο Χατζηαβάτης ήταν φίλοι και εργάζονταν στην ανέγερση ενός τζαμιού για τον σουλτάνο Ορχάν. Οι διάλογοί τους ήταν τόσο γουστόζικοι, ώστε οι άλλοι εργάτες σταματούσαν τη δουλειά τους για να τους απολαύσουν.

Ο σουλτάνος όμως, δυσαρεστημένος από την καθυστέρηση των εργασιών, εκτέλεσε τους δύο διασκεδαστικούς τύπους… Αργότερα όμως, όταν μετάνιωσε, ο σείχ Κιουστερί, επινόησε τις δυο φιγούρες του θεάτρου Σκιών, και τις αστείες περιπέτειές τους, για να παρηγορήσει τον μονάρχη. Δεν ξέρουμε κατά πόσον αληθεύει αυτό, αλλά στην Προύσα υπάρχουν οι τάφοι του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη.

Βέβαια, «καραγκιόζη» λέμε κι εκείνο τον γελοίο, ποταπό τύπο που προσπαθώντας να φανεί σπουδαίος, γίνεται καταγέλαστος. Όπως, για παράδειγμα, τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ, τον κ. Μαρκ Ρούτε, αυτό το δίποδο γραβατωμένο κατοικίδιο του Ντόναλντ Τραμπ, που τα καμώματά του στην πρόσφατη Σύνοδο της Συμμαχίας στην Τουρκία, την πατρίδα του Καραγκιόζη, άφησαν εποχή.

Παύλος Μεθενίτης