Του Χρήστου Καπούτση
Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν κοινή αμυντική συμφωνία, σε μια περίοδο όπου η Μέση Ανατολή βρίσκεται στο πιο επικίνδυνο σημείο των τελευταίων δεκαετιών. Η υπογραφή της αμυντικής συμφωνίας έγινε στη ΜΕΚΚΑ και έχει προφανώς σημειολογικό και γεωθρησκευτικό συμβολισμό. Η Μέκκα ή Μάκκα είναι πόλη της Σαουδικής Αραβίας και αποτελεί την ιερότερη πόλη των Μουσουλμάνων. Ο προφήτης των Μουσουλμάνων, ο Μωάμεθ, γεννήθηκε στη Μέκκα. Δεν πρόκειται για μια τυπική διακήρυξη καλών προθέσεων, ανάμεσα σε ΤΟΥΡΚΊΑ ΣΑΟΥΔΙΚΗ ΑΡΑΒΙΑ ΚΑΙ ΠΑΚΙΣΤΑΝ. Πρόκειται για μια πολιτική και στρατιωτική σύγκλιση τριών κρατών με σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες, που φιλοδοξούν να διαδραματίσουν πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις της ευρύτερης περιοχής.
Η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ και ισχυρή αμυντική βιομηχανία.
Η Σαουδική Αραβία είναι από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς οπλικών συστημάτων στον κόσμο και κυρίαρχη δύναμη στον αραβικό Κόλπο.
Το Πακιστάν διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο, έναν από τους μεγαλύτερους στρατούς της Ασίας και πολύχρονη εμπειρία σε συμβατικές και ασύμμετρες επιχειρήσεις. Το Πακιστάν έχει άριστες σχέσεις με την Κίνα.
Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι πρόκειται για συμμαχία τύπου ΝΑΤΟ με ρήτρα συλλογικής άμυνας. Ωστόσο, ακόμη και αν δεν περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας στρατιωτικής συνδρομής, δημιουργεί ένα νέο πλαίσιο στρατιωτικής συνεργασίας, ανταλλαγής πληροφοριών, κοινών ασκήσεων, αμυντικής βιομηχανίας και συντονισμού απέναντι στις μεγάλες κρίσεις της περιοχής.
Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν είναι. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή συνεχίζεται, οι Χούθι απειλούν ξανά τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σημείο παγκόσμιας ενεργειακής ευπάθειας και η αντιπαράθεση Ισραήλ–Ιράν διατηρεί ολόκληρη την περιοχή σε κατάσταση υψηλής έντασης.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Τουρκία επιχειρεί να αναβαθμίσει τον γεωπολιτικό της ρόλο, οικοδομώντας ένα ευρύτερο δίκτυο στρατηγικών συνεργασιών που εκτείνεται από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Περσικό Κόλπο και τον Ινδικό Ωκεανό. Η Ελλάδα διατηρεί στρατηγική αμυντική συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία, η οποία περιλαμβάνει την ανάπτυξη ελληνικής συστοιχίας Patriot και προσωπικού στο Ριάντ για την προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών της χώρας. Από την άλλη πλευρά, η Σαουδική Αραβία υπογράφει τώρα μια νέα αμυντική συμφωνία με την Τουρκία, παρά το γεγονός ότι Αθήνα και Άγκυρα εξακολουθούν να έχουν σοβαρές διαφορές στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό υπενθυμίζει μια διαχρονική αλήθεια των διεθνών σχέσεων: δεν υπάρχουν μόνιμοι φίλοι ούτε μόνιμοι αντίπαλοι. Υπάρχουν μόνιμα συμφέροντα. Βέβαια, η νέα τριμερής συμφωνία ΤΟΥΡΚΙΑΣ – ΣΑΟΥΔΙΚΗΣ ΑΡΑΒΙΑΣ – ΠΑΚΙΣΤΑΝ, δεν στρέφεται ευθέως κατά της Ελλάδας. Όμως ενισχύει τη διεθνή θέση της Τουρκίας, διευρύνει το στρατηγικό της αποτύπωμα από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τον Περσικό Κόλπο και τον Ινδικό Ωκεανό και δημιουργεί νέα δεδομένα που η ελληνική εξωτερική και αμυντική πολιτική δεν μπορεί να αγνοήσει.
Η παράμετρος αμερικανική διπλωματία, θα πρέπει να αναλυθεί, αφού δύσκολα θα υποστηριχτεί ότι η τρίμερης στρατιωτική συμφωνία, είναι αντίθετη προς τα αμερικανικά στρατηγικά συμφέροντα, για τους εξής λόγους:
Πρώτον: Η Σαουδική Αραβία παραμένει ο σημαντικότερος αραβικός στρατηγικός εταίρος της Ουάσιγκτον στον Κόλπο.
Δεύτερον: Η Τουρκία, παρά τις κατά καιρούς εντάσεις με τις ΗΠΑ, εξακολουθεί να αποτελεί τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ και ελέγχει τα Στενά του Βοσπόρου, έχοντας καθοριστική σημασία για τη Μαύρη Θάλασσα, τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο.
Τρίτον: Το Πακιστάν, παρά τις διακυμάνσεις των σχέσεων του με την Ουάσιγκτον, παραμένει πυρηνική δύναμη με κρίσιμο ρόλο στον Ινδικό Ωκεανό, στο Αφγανιστάν και στην ισορροπία απέναντι στην Κίνα και την Ινδία.
Ποιο μήνυμα εκπέμπεται προς το Ιράν; Το μήνυμα είναι σαφές. Απέναντι στην αυξανόμενη επιρροή του Ιράν στις χώρες του Περσικού Κόλπου και στα σιιτικά ένοπλα δίκτυα που χρηματοδοτούνται και εξοπλίζονται από την Τεχεράνη, διαμορφώνεται σταδιακά ένας ευρύτερος σουνιτικός άξονας στρατιωτικής συνεργασίας. Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν προετοιμάζονται για μια άμεση στρατιωτική αναμέτρηση με το Ιράν. Σημαίνει, όμως, ότι επιδιώκουν να ενισχύσουν την αποτρεπτική τους ισχύ, να συντονίσουν τη στρατηγική τους και να αποκτήσουν μεγαλύτερο γεωπολιτικό βάρος σε μια περιοχή όπου οι ισορροπίες μεταβάλλονται με ταχύτητα.
Πάντως, το μεγάλο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αναπάντητο. Θα λειτουργήσει αυτή η νέα τριμερής στρατιωτική συνεργασία ως παράγοντας αποτροπής και σταθερότητας ή θα αποτελέσει έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα της στρατιωτικοποίησης της Μέσης Ανατολής, επιταχύνοντας την κούρσα εξοπλισμών και τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις; Η ιστορία διδάσκει ότι οι συμμαχίες γεννιούνται για να ενισχύσουν την ασφάλεια των μελών τους. Συχνά, όμως, όταν συγκρούονται με αντίπαλα στρατηγικά συμφέροντα, παράγουν το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα: περισσότερη καχυποψία, περισσότερη ένταση και μεγαλύτερη αστάθεια. Η «Συμφωνία της Μέκκας» ίσως αποδειχθεί μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στη Μέση Ανατολή. Ίσως, όμως, αποτελέσει και την απαρχή ενός νέου κύκλου γεωπολιτικού ανταγωνισμού, με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο, τον Περσικό Κόλπο και, τελικά, για τη διεθνή ασφάλεια.
