Του Χρήστου Καπούτση
Στο Καστελλόριζο την Κυριακή ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, προκειμένου να παραστεί στις εκδηλώσεις για την 83η επέτειο της απελευθέρωσης του νησιού. Η επίσκεψη αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό και γεωπολιτικό βάρος, καθώς πραγματοποιείται σε μια περίοδο νέας έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο Πρωθυπουργός αναμένεται να μεταβεί επίσης στη Ρω και τη Στρογγύλη και να αποτίσει φόρο τιμής στην Κυρά της Ρω. Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Μόλις στις αρχές Σεπτεμβρίου, η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX για το ερευνητικό TÜBİTAK MARMARA σε θαλάσσια περιοχή νοτίως του Καστελλορίζου, από 1 έως 15 Σεπτεμβρίου. Η Αθήνα απάντησε με αντι-NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι η περιοχή βρίσκεται εντός ελληνικής δικαιοδοσίας και της ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Γιατί είναι τόσο σημαντικό το Καστελλόριζο;
Επειδή το μικρό αυτό ελληνικό νησιωτικό σύμπλεγμα βρίσκεται σε ένα εξαιρετικά κρίσιμο γεωγραφικό σημείο, απέναντι από τις τουρκικές ακτές και πολύ κοντά στην Κύπρο. Η θέση του επηρεάζει τον σχεδιασμό και την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο και, κατ’ επέκταση, τη γεωπολιτική σύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Ποια είναι η διαφορά Ελλάδας και Τουρκίας σχετικά με το Καστελόριζο:
Το Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές ως προς τη γενική αρχή: τα νησιά διαθέτουν χωρική θάλασσα, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, όπως και άλλες χερσαίες περιοχές, με την ειδική εξαίρεση των βράχων που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη κατοίκηση ή οικονομική ζωή. Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η ίδια αρχή εφαρμόζεται και στο Καστελλόριζο, ενώ η Τουρκία απορρίπτει την ελληνική θέση και επιδιώκει περιορισμένη ή μηδενική επήρεια του νησιωτικού συμπλέγματος στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η διαφορά αυτή παραμένει στον πυρήνα της ελληνοτουρκικής διαφοράς για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ. Γι’ αυτό η Τουρκία επιμένει τόσο έντονα στην περιοχή. Δεν πρόκειται μόνο για ένα μικρό νησί. Πρόκειται για έναν κρίσιμο γεωγραφικό κρίκο που επηρεάζει τον θαλάσσιο χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου. Η επίσκεψη του Πρωθυπουργού, επομένως, δεν είναι απλώς επετειακή. Είναι ένα μήνυμα ελληνικής κυριαρχίας και πολιτικής παρουσίας στο ανατολικότερο άκρο της χώρας, αλλά και μήνυμα προς την Άγκυρα ότι η Αθήνα δεν θεωρεί το Καστελλόριζο «μακρινή εξαίρεση» στον ελληνικό θαλάσσιο χώρο. Και υπάρχει ένας ακόμη συμβολισμός: στις 13 Σεπτεμβρίου 1943, το αντιτορπιλικό «Ναύαρχος Κουντουριώτης» έμπαινε στο λιμάνι του Καστελλορίζου, σηματοδοτώντας την απελευθέρωσή του. Ογδόντα τρία χρόνια μετά, η παρουσία του Έλληνα Πρωθυπουργού στο ίδιο σημείο μεταφέρει ένα διαφορετικό, αλλά εξίσου σαφές μήνυμα: το Καστελλόριζο δεν είναι απλώς σύμβολο ιστορίας. Είναι ενεργό γεωπολιτικό σημείο της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η επίσκεψη στο Καστελλόριζο του Πρωθυπουργού χαρακτηρίζεται, δικαίως, ως κίνηση υψηλού συμβολισμού. Πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι τουρκικές προκλήσεις και η ρητορική της Άγκυρας επαναφέρουν στο προσκήνιο το ακριτικό νησί και τη στρατηγική σημασία της περιοχής. Όμως το μήνυμα δεν αφορά μόνο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Το Καστελλόριζο βρίσκεται πάνω σε έναν κρίσιμο γεωπολιτικό άξονα της Ανατολικής Μεσογείου, όπου συναντώνται οι ελληνικές και κυπριακές θαλάσσιες ζώνες, οι ενεργειακές επιδιώξεις και οι ανταγωνισμοί ισχύος της περιοχής. Γι’ αυτό και η παρουσία του Έλληνα Πρωθυπουργού στο ανατολικότερο άκρο της Ελλάδας έχει διπλό αποδέκτη: την Άγκυρα, αλλά και όλους εκείνους που διαμορφώνουν τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Και σε μια περιοχή όπου η ισχύς, η αποτροπή και το Διεθνές Δίκαιο δοκιμάζονται καθημερινά…
