Στον απόηχο της υπόθεσης του θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη και με επίκεντρο τα ερωτήματα που έχουν τεθεί γύρω από την αξιοπιστία των μηχανισμών που καλούνται να προστατεύσουν τον πολίτη, ο Πάνος Ευαγγελόπουλος, Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου , φιλοξενούμενος του Πάνου Πολυζωΐδη στο στούντιο του Αθήνα 984, ανέδειξε το ευρύτερο ζήτημα της εμπιστοσύνης στην αγορά, της αποτελεσματικότητας των ελεγκτικών μηχανισμών και της ασύμμετρης πληροφόρησης μεταξύ επαγγελματία και πολίτη.
Σύμφωνα με τον κ. Ευαγγελόπουλο, με αφορμή τη συγκεκριμένη υπόθεση , τίθενται υπό αμφισβήτηση δύο βασικοί μηχανισμοί προστασίας, αφενός η φήμη ως αυτορυθμιζόμενος μηχανισμός της ελεύθερης αγοράς και αφετέρου η αποτελεσματικότητα του θεσμικού ελέγχου.
Το ερώτημα που -κατά τον ίδιο- προκύπτει- είναι το πως μπορεί να μειωθεί η αβεβαιότητα χωρίς η κοινωνία να οδηγηθεί σε ένα υπερβολικά βαρύ και κοστοβόρο σύστημα ελέγχων.
«Αδυσώπητο δίλημμα»
«Είμαστε απέναντι σε αυτό το αδυσώπητο δίλημμα. Από τη μία πλευρά έχουμε τις αποτυχίες της αγοράς. Ο μηχανισμός της φήμης είναι ένας μηχανισμός αυτορυθμιζόμενος ο οποίος λειτουργεί καταπληκτικά, χωρίς να επιβαρύνει την κοινωνία και την κρατική διοίκηση με μεγάλο συναλλακτικό κόστος. Από την άλλη, το ερώτημα είναι αν θα πρέπει να δημιουργήσουμε έναν κεντρικό σχεδιασμό, ελεγκτές, σώματα επιθεωρητών που θα ελέγχουν τους ελεγκτές κλπ. Ειδικά στην περίπτωση του Γιώργου Μαζωνάκη, το ιατρείο στο οποίο πήγε είχε μια πολύ καλή φήμη. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, πόσο αδυσώπητο είναι το δίλημμα που αντιμετωπίζει ο πολίτης, δηλαδή, από τη μία αποτυγχάνει ένας πολύ σημαντικός αυτορυθμιζόμενος μηχανισμός της ελεύθερης αγοράς όπως είναι ο μηχανισμός της φήμης και από την άλλη πλευρά αποτυγχάνει ταυτοχρόνως και η έννοια του αποτελεσματικού ελέγχου».
«Αποτυχία του κρατικού ελέγχου»
«Ακόμη και ο έλεγχος που έχει την αρχαία καταγωγή του στις μεσαιωνικές συντεχνίες, σήμερα τον εναποθέτουμε είτε στην κρατική διοίκηση είτε σε αυτή τη μεταρρύθμιση που προσπάθησε να γίνει, δηλαδή στη μεταβίβαση της ελεγκτικής εξουσίας στους Ιατρικούς Συλλόγους ανά τη χώρα. Εδώ έχουμε αυτό που ο Άκερλοφ ο οποίος κέρδισε το Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών, περιέγραψε ως πρόβλημα της αγοράς λόγω της ασύμμετρης πληροφόρησης. Όμως, έχουμε επίσης την αμφισβήτηση και την αποτυχία του κρατικού ελέγχου ή του ελέγχου των συντεχνιών που σήμερα …βρίσκεται στα χέρια των ιατρικών συλλόγων ανά τη χώρα. Επομένως, έχουμε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα περίπτωση όπου αποτυγχάνει και η μία πλευρά της ελεύθερης αγοράς και ο ελεγκτικός μηχανισμός, τον οποίο μάλιστα προσπαθήσαμε να στήσουμε αποκεντρωμένα και να τον αναγάγουμε στις υπεύθυνες συνδικαλιστικές οργανώσεις των ιατρών».
«Το πρόβλημα δεν λύνεται»
«Αυτό δεν είναι ελληνικό φαινόμενο. Το πρόβλημα πηγάζει από το γεγονός ότι τα δύο αντισυμβαλλόμενα μέρη, ο ιατρός και ο ασθενής, δηλαδή τα δύο μέρη που θα κάνουν μια συναλλαγή είτε υπηρεσιών είτε προϊόντων, έχουν ασύμμετρη πληροφόρηση. Ο πωλητής ή ο ιατρός έχει μεγαλύτερη πληροφόρηση από τον ασθενή που προσέρχεται σε αυτόν. Επομένως, διαπιστώνουμε ότι ενώ η συντεταγμένη πολιτεία δημιουργεί όλους εκείνους τους θεσμούς μέσω των οποίων εμείς οι πολίτες που βρισκόμαστε σε μειονεκτική θέση πληροφόρησης, μπορούμε να τους εμπιστευόμαστε και να απολαμβάνουμε τις υπηρεσίες ή να καταναλώνουμε τα αγαθά για τα οποία θέλουμε όλες αυτές τις πιστοποιήσεις, το πρόβλημα δεν λύνεται. Οι πιστοποιήσεις αυτές είναι διάχυτες μέσα στο θεσμικό σύστημα, όχι μόνο της Ελλάδας αλλά όλων των δυτικών φιλελεύθερων δημοκρατιών. Και παρ’ όλα αυτά, το πρόβλημα δεν εξαφανίζεται».
«Η ασύμμετρη πληροφόρηση θα είναι πάντα μια πηγή αβεβαιότητας»
«Η ασύμμετρη πληροφόρηση πάντα θα υπάρχει. Θα είναι μια αναβλύζουσα πηγή αβεβαιότητας σε όλο το κοινωνικό και οικονομικό γίγνεσθαι. Εμείς, απλώς προσπαθούμε είτε με τους αυτορυθμιζόμενους μηχανισμούς της ελεύθερης αγοράς είτε με τους ελεγκτικούς μηχανισμούς του κράτους, να κάνουμε μια μείωση της αβεβαιότητας. Όμως, αυτό που πρέπει να προσέξουμε είναι ότι όσο περισσότερο γεμίζουμε το σύστημα με το κράτος-πατερούλη, δηλαδή με ελεγκτικούς μηχανισμούς, με σώματα επιθεωρητών και με άλλου είδους πιστοποιήσεις, δημιουργούμε ένα μεγάλο, βαρύτατο, δυσβάσταχτο και επαχθές συναλλακτικό κόστος».
«Η χρυσή τομή βρίσκεται στη διαρκή ανακατανομή των πόρων»
«Η χρυσή τομή σε όλο αυτο βρίσκεται μέσα από το οικονομικό γίγνεσθαι, όπου γίνεται μια διαρκής ανακατανομή των πόρων ανάλογα με το συναλλακτικό κόστος που δημιουργεί η κρατική παρέμβαση. Το κράτος-πατερούλης είναι κάτι για το οποίο πάντα θα υπάρχει μεγάλη ζήτηση επειδή ο πολίτης αναζητά ασφάλεια και μείωση της αβεβαιότητας. Επομένως, το ζητούμενο δεν μπορεί να είναι η ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να εξαλείψουμε κάθε κίνδυνο αλλά να βρούμε εκείνη την ισορροπία όπου η προστασία του πολίτη δεν θα μετατρέπεται σε ένα δυσανάλογο βάρος για την κοινωνία και την οικονομία».
«Ο πολίτης πρέπει να έχει ατομική ευθύνη»
«Πρέπει ο πολίτης να έχει ατομική ευθύνη. Να βρίσκεται σε διαρκή επαγρύπνηση, να καταγγέλλει όταν διαπιστώνει προβλήματα και με τον ίδιο τρόπο ακριβώς να ελέγχει τους ελεγκτές του. Αν δημιουργούμε συνεχώς νέους μηχανισμούς ελέγχου χωρίς να υπάρχει κοινωνικός έλεγχος πάνω στους ίδιους τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, τότε δημιουργούμε έναν φαύλο κύκλο. Χρειάζεται ο πολίτης να είναι ενεργός, ενημερωμένος και υπεύθυνος. Να μην εκχωρεί πλήρως την ευθύνη για την ασφάλειά του ούτε στην αγορά ούτε στο κράτος. Αν δημιουργούμε διαρκώς νέους μηχανισμούς ελέγχου χωρίς να υπάρχει έλεγχος πάνω στους ίδιους τους ελεγκτές, τότε υπάρχει ο κίνδυνος να οδηγηθούμε σε μια κοινωνία υπερβολικής επιτήρησης. Όπως έχει περιγράψει ο Τζορτζ Όργουελ, δεν πρέπει να φτάσουμε στην κοινωνία του Μεγάλου Αδελφού».
